Opinie

    • Folkert Jensma

Schadevergoeding, omdat het kan

Is leed altijd in een geldbedrag uit te drukken en moet het altijd ook worden vergoed? Ik zat in tweestrijd, in de metro terug van de rechtbank. Het slachtoffer in deze strafzaak was een jonge man, net vader geworden, werkzaam als bezorger. De verdachte een psychiatrisch patiënte van begin vijftig, die hem in een psychose op straat onverwacht in zijn zij stak, wat een oppervlakkige wond tot gevolg had. Sindsdien had de bezorger stressklachten, die hem het werken en zorgen maanden lang onmogelijk had gemaakt, vertelde hij. Met zijn advocaat had hij een eis tot schadevergoeding opgesteld van ruim vierduizend euro. De verdachte, een verwarde vrouw van begin vijftig, had bekend. Ze onderbrak hem op de zitting meerdere keren met ‘sorry voor alles’ en ‘het spijt me’.

Er zaten daar dus twee slachtoffers: de één was schizofreen, de ander aangevallen met een mes. Met allebei had ik medelijden. Maar die gedetailleerde begroting van leed en schade leek mij dus geforceerd. De officier informeerde ook al of z’n broek echt vergoed moest worden – het mes kon toch alleen maar z’n jas en shirt hebben beschadigd? En waarom er eigenlijk dertien weken huishoudelijke hulp nodig waren geweest. Het slachtoffer legde uit dat „het uitruimen van de vaatwasser maandenlang een drempel” vormde. Dat hij ook het vertrouwen in de mensen kwijt was. Hij reisde nog maar kort weer met de metro, maar dan wel staand, met de rug naar de wand. En die broek, daar had hij destijds de bloedvlekken niet uit kunnen krijgen, „ook niet met Biotex”.

De officier adviseerde de rechtbank akkoord te gaan, met uitzondering van de kosten voor ‘niet bezochte voetbalwedstrijden’. Zo oordeelde de rechtbank trouwens ook, twee weken later – hij kreeg z’n vierduizend euro, zo ongeveer dan. De verdachte herhaalde op de zitting ‘Het spijt me echt, voor alles’. Maar, „daar kom je toch niet mee weg”, zei de bezorger terug. Hij wilde vergelding, althans zo klonk het.

Onlangs zei me iemand van het Schadefonds Geweldsmisdrijven dat zodra slachtoffers ingelicht worden over mogelijke vergoedingen ze die meteen zien als iets waar je ook recht op hebt. Dat de staat een toegewezen eis tot schadevergoeding altijd voorschiet helpt daarbij. Ik zie ook zelden dat de rechter schadeclaims matigt. Advocaten van de verdachte stellen ook liever geen kritische vragen.

Begrijpelijk, maar ik voel ook reserve. Dit slachtoffer heeft als bezorger vast geen ruim bestaan en ik kan wel denken, ‘joh, wees eens wat flinker, met je volle vaatwasser’ maar echt beoordelen kan ik het niet. En toch wrong het hier. De slachtofferadvocaat had de gebruikelijke lijst samengesteld. Wat had haar cliënt door de pijn en de schrik allemaal gemist, aan inkomen, aan levensvreugde. Welke extra uitgaven deed hij aan kleding, reiskosten, eigen risico, hulp. De advocaat weet precies hoe zo’n begroting onderbouwd moet worden – slachtofferadvocaat, een nieuw specialisme. PTSS is vaak een goed aanknopingspunt, net als slaapstoring, stress, isolement en verlies aan levensvreugde. Slachtofferverklaringen lijken sprekend op elkaar. Het is een ritueel – geld is compensatie en vergelding, maar is het ook herstel?

Intussen zat daar een jonge man die was hersteld. En een ontoerekeningsvatbare verwarde patiënt die zich bleef excuseren. De overheid compenseert zijn schade in ruil voor een oninbare vordering op een patiënt die nooit een cent zal verdienen. Mij bekroop de vraag of het aanbod hier de vraag schiep, zoals vaker in de verzorgingsstaat? Schadevergoeding, omdat het kan? Die vraag om ‘niet bezochte voetbalwedstrijden’ en betaalde hulp om je vaatwasser uit te laten ruimen. Mag ik dat toch een beetje maf vinden?

Eigenlijk wacht ik op een slachtoffer dat de rechter uitlegt dat iedereen wel eens een poosje uit de running is, een kledingstuk weg moet doen of schrik en pijn heeft. En dat voor eigen rekening neemt, zeker als de dader een stakker is. Omdat pech er bij hoort – en de staat geen waarborgfonds voor al het ongemak hoeft te zijn. Waarbij ik die bezorger overigens niks kwalijk neem. Die deed wat mag en kan. Maar ook niet altijd hoeft.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Facebook: nrcrecht
    • Folkert Jensma