Opinie

President sloopt in rap tempo het aanzien van zijn ambt en zijn land

Het was een grijze dag met een zwarte toespraak. De Verenigde Staten ruilden op 20 januari 2017 hun welbespraakte, optimistische president in voor een verbeten voorvechter van het eigen belang. De VS hadden jarenlang de wereld geholpen en als dank had de wereld de VS uitgebuit, betoogde Donald Trump tijdens zijn inauguratie.

De agressieve toon en het aangekondigde isolationisme voorspelden niet veel goeds. De hypermacht bleek een gekrenkte natie te zijn, waar oude fabrieken als „grafzerken” in het landschap staan, waar zich een „slachting” had afgespeeld, waar een corrupte elite heerste die zichzelf beschermde en de burgers vergat. Het nieuwe begin was gedrenkt in revanchisme.

Eenmaal in het Witte Huis bleef Donald Trump zichzelf. Onconventioneel, onbehouwen, soms op het onbeschofte af.

Hij hield zelden maat. Hij dreigde Noord-Korea met „totale vernietiging”. Hij bedankte de Chinese president voor zijn gastvrijheid door te zeggen dat hij „warme gevoelens” voor hem koestert. Hij beheerste de nieuwscyclus met een spervuur aan tweets, die hij vaak in een opwelling verstuurde als reactie op tv-verslaggeving. Hij verweet de media dat ze fake news verspreiden, maar zelf had hij ook een probleem met de feiten. The New York Times turfde 103 leugens in de eerste tien maanden, zes keer zo veel als Obama in acht jaar. Hij stuurde Nederland een ambassadeur die zich volstrekt onmogelijk maakte door zijn opmerking dat jihadisten in Nederland auto’s en politici in brand gestoken hebben, niet terug te nemen.

Trump heeft het aanzien van het presidentschap en de reputatie van de VS geen goed gedaan. Werd een president voorheen met egards behandeld, nu wordt hij uitgelachen om ‘Covfefe’. Neem de kwestie-shithole. Volgens een Democraat zou Trump gezegd hebben dat hij geen migranten wil uit shithole-landen. Trump ontkende, maar zijn ontkenning werd niet geloofd. De Afrikaanse landen in de Verenigde Naties kwamen in spoedzitting bijeen en maakten de president in een officiële verklaring uit voor racist.

Voor moreel leiderschap hoeven we voorlopig niet in het Witte Huis te zijn. Nu was Amerikaans leiderschap ook in het verleden niet brandschoon, laat staan onomstreden. Denk Vietnam en Agent Orange, denk Irak en waterboarding. Desondanks ontleende de VS een deel van zijn invloed aan het feit dat het opkwam voor democratie en mensenrechten, dat het probeerde goed te doen, al was het uit verlicht eigenbelang. Die reputatie legt Trump nu in de waagschaal.

En Trumps directe invloed op de wereld? Hij heeft geen nieuwe oorlogen veroorzaakt, de NAVO niet opgeblazen en de VN niet laten vastlopen in geldgebrek. Hij heeft wel belangrijke internationale afspraken getorpedeerd, sommige bondgenoten onzeker gemaakt en andere geschoffeerd.

Het Witte Huis maakte een chaotische, kolderieke indruk. Adviseurs en woordvoerders kwamen en gingen, Trump ondermijnde openlijk het werk van zijn minister van buitenlandse zaken. Een onderzoek naar banden met Rusland schoof als een donkere wolk boven het presidentschap.

Toch begint achter die façade een efficiënte politieke machinerie te draaien, die systematisch een conservatief-nationalistische agenda afwerkt. De belastingen gaan omlaag, maatregelen die het milieu beschermen maar het bedrijfsleven hinderen worden geschrapt, zorgverzekering ‘Obamacare’ overleefde Republikeinse aanvallen, maar wordt wel gesaboteerd. De economie groeit, de koersen stijgen, de migratie daalt en de Amerikaanse overheid krimpt.

Trump is geen alleenheerser, ook al zegt hij zelf hardop dat zijn wil wet is. In de VS hielden rechters, Congresleden en regionale politici hem soms tegen. In het buitenland probeerden Europese leiders hem in te tomen. Desondanks is zijn macht aan het begin van zijn tweede jaar groot en de wereld een positieve kracht armer.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.