Durft de SPD nóg eens met Merkel?

Duitse formatie De Duitse sociaaldemocraten besluiten zondag of de formatie met de CDU/CSU wordt voortgezet. Volg hier het partijcongres.

Kevin Kühnert (links), leider van Jusos (Jonge Socialisten), feliciteerde SPD-partijleider Martin Schulz vorige maand met het besluit van de partij om coalitiebesprekingen te beginnen met Merkels CDU/CSU. Foto Carsten Koall / Getty Images

Er staat zondag veel op het spel, op het speciale partijcongres van de Duitse sociaaldemocraten in Bonn. De ruim 600 afgevaardigden en bestuursleden moeten daar één vraag beantwoorden, die verstrekkende gevolgen kan hebben: willen we dat de formatie van een nieuwe regering met de christendemocraten van Angela Merkel wordt voortgezet of afgebroken?

Het is een keuze die de SPD diep verdeelt. Want er is veel aan verbonden. Niet alleen de vraag of Duitsland vier maanden na de verkiezingen eindelijk zicht krijgt op een nieuwe regering, dan wel in grote politieke onzekerheid wordt gestort. Maar ook het lot van vrijwel de hele partijtop. De vraag of de SPD nog toekomst heeft als volkspartij. En hoe het verder moet met de plannen van de Franse president Macron voor de hervorming van de Europese Unie, waarop Duitsland met zijn demissionaire regering al maanden niet heeft kunnen reageren.

NRC-correspondent Juurd Eijsvoogel is op het SPD-congres. Volg hier alle laatste ontwikkelingen in Bonn:


Drie scenario’s voor het partijcongres tekenen zich af.

  1. Ja. Doorgaan.

    Voor de formatie is dat goed nieuws. De SPD kan verder onderhandelen met Merkels CDU en de Beierse zusterpartij CSU. Het akkoord-op-grote-lijnen waarover ze het op 12 januari eens werden, kunnen ze uitbouwen tot een volwaardig regeerakkoord. Dat moet vervolgens nog wel worden voorgelegd aan alle leden van de SPD, voordat de nieuwe regering – de vierde onder leiding van Merkel – kan aantreden. De onderlinge stemming is misschien niet geweldig, maar dan kan er in maart of april een regering zijn.

    Voor de SPD hoeft dit geen goed nieuws te zijn. Tegenstanders van een nieuwe Grote Coalitie (GroKo) met CDU/CSU zien dit als een doemscenario. Zij zijn ervan overtuigd dat de SPD, die bij de verkiezingen in september een historisch slecht resultaat boekte (20,5 procent), een heel hoge prijs heeft betaald voor de samenwerking met Merkel. De partij zou zich onvoldoende hebben kunnen profileren. Alleen in de oppositie zou ze zich kunnen herstellen en het treurige lot kunnen vermijden van de Franse, Nederlandse en Spaanse zusterpartijen. Voor de SPD is het overigens ook problematisch als zondag een uitslag met klein verschil uit de bus komt, bijvoorbeeld 55 voor en 45 tegen. Dat kan leiden tot aanhoudende instabiliteit, in de partij én de coalitie.

  2. Nee. Afbreken.

    Voor de formatie is dat een groot probleem. In november mislukte al een poging van Merkel een regering te vormen van CDU en CSU met de liberale FDP en de Groenen. Andere coalities hebben de partijen uitgesloten. Voor een minderheidsregering voelt Merkel niets, en in het Duitse systeem kunnen niet zomaar nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven. Nieuwe onzekerheid dus.

    Voor de SPD betekent dit een aardbeving. Martin Schulz, vorig jaar nog met 100 procent van de stemmen tot voorzitter gekozen, zal vermoedelijk niet kunnen aanblijven. Ernstig verzwakt wordt ook de positie van alle SPD-minister-presidenten van deelstaten, de fractietop in de bondsdag en de leden van het partijbestuur die zich achter het akkoord-op-hoofdlijnen hebben geschaard. Voor hen is dít het doemscenario. Zij geloven dat de SPD nog meer kiezers zal verliezen als ze wegloopt voor de mogelijkheid als regeringspartij concrete zaken voor de achterban te verbeteren. Komt het tot nieuwe verkiezingen, dan riskeert de SPD, die in een recente peiling is weggezakt tot 18 procent, nóg kleiner te worden.

  3. Geen ja, geen nee, maar ja mits.

    Voor de formatie kan dit mogelijk een fiasco afwenden. Weliswaar hebben Merkel en haar partijgenoten benadrukt dat ze niet opnieuw willen onderhandelen over het vorige week overeengekomen compromis. Maar er zit speelruimte in het feit dat het definitieve regeerakkoord nog geschreven moet worden. Daar kunnen Schulz en de SPD voorwaarden aan stellen. Bovendien kan Schulz het partijcongres voorhouden dat de gewone leden van de SPD uiteindelijk het laatste woord zullen hebben als het definitieve akkoord er eenmaal is.

    Voor de SPD kan dat een manier zijn om de verdeeldheid voorlopig enigszins in te dammen, verder te koersen op een regering en te voorkomen dat de linkervleugel en de gevestigde macht in de partij volledig uit elkaar drijven. Maar vrede in de partij brengt zo’n oplossing niet. De jongerenbeweging van de partij, de ‘Jusos’ (Jungsozialisten), heeft hard campagne gevoerd voor een ‘nee’. Als de Grote Coalitie er uiteindelijk komt, zo heeft Jusos-voorman Kevin Kühnert aangekondigd, dan zullen de Jusos er campagne tegen blijven voeren.

    • Juurd Eijsvoogel