‘Feunen’, ‘fens’ en ‘kech’: er is een woordenboek voor straattaal

Rap-woordenboek Hiphopcollectief Smib heeft een straattaal-woordenboek uitgegeven. Woorden worden uit allerlei talen geleend en gehusseld of omgedraaid.

Foto NRC

Hedendaagse rappers Bokoesam, Lil’ Kleine en Jacin Trill gebruiken in hun teksten graag uitdrukkingen als ‘stacks’ (geld) ‘keti’ (ketting), ‘kid’ (dik) of ‘amperbroekie’ (string).

Hun taal is de taal van specifieke scenes – van de ‘straat’ en uit Nederlandstalige hiphop – en is afkomstig uit het Engels, Surinaams, Papiaments of Marokkaans, of zelf uitgevonden door woorden om te draaien of letters door elkaar te husselen.

De woorden zijn nu op te zoeken in het Smibanese Woordenboek, samengesteld door iemand die zich Soort Kill noemt. Dat betekent ‘een soort jongen’, blijkt uit zijn woordenboek. Deze Soort Kill maakt deel uit van de kring rond Smib, een groep van negen muzikanten uit Amsterdam-Zuidoost. Toen dit gezelschap, met onder andere de rappers GRGY, Fosa YG en de extravagante Ray Fuego, vorig jaar optrad op Noorderslag in Groningen (het muziekfestival dat ook deze zaterdag plaatsvindt) werden ze door de VPRO-radio uitgekozen als beste act. Goed bezochte optredens op hiphopfestival Woo Hah! (juni/juli) en Lowlands (augustus) volgden. Maar Smib is meer dan een rapgroep, de leden houden zich ook bezig met mode, beeldende kunst en het opzetten van evenementen, zoals uitgeverij Smibanese University.

Anoniem

Soort Kill, die zijn echte naam niet wil noemen, is van Surinaamse afkomst en 24. Hij is zelf geen rapper, maar wel sinds 2015 betrokken bij de initiatieven van Smib. De leden kennen elkaar uit de buurt: Soort Kill groeide op in de wijk Gein, de anderen in Ganzenhoef en Kraaiennest. Maar de taal die hij in zijn boek beschrijft, beperkt zich niet tot Amsterdam-Zuidoost, zegt hij. „Die strekt zich uit over heel Nederland. Overal waar hiphop geluisterd wordt en jongeren op straat rondhangen, worden dit soort woorden gebruikt.” De ‘omkeertaal’ en het husselen van letters is bovendien internationaal. „Ook Franse en Amerikaanse rappers doen het. Een Amerikaan zegt bijvoorbeeld ‘lamron’ in plaats van normal.”

Zelf praat Soort Kill ook in een mengeling van Engels (‘dan maakt het sense’), en omgekeerde woorden. Als hij met vrienden is, zijn termen als ‘feunen’ (chillen), ‘fens’ (sigaret) en ‘bantie’ (dronken) vanzelfsprekend. „Voor mij zijn die woorden zo gewoon dat het even duurde voordat ik bedacht dat ik ze in het boek moest opnemen.” Hij begon de woorden te verzamelen in april 2016. „Ik had altijd een notitieboekje bij me en schreef op wat ik hoorde. Of ik haalde woorden uit Nederlandse hiphop. Ook uit de oude, van Lange Frans en Baas B bijvoorbeeld.”

Als resultaat van zijn research lezen we nu dat het woord ‘faya’ een term is die ‘alle vervelende dingen die het leven biedt omvat’, dat ‘sauce’ betekent ‘smeuïg vleugje dat iemands persoonlijkheid een excentrieke dimensie geeft’ en dat het gezegde ‘taaier, buyer, armoedzaaier’ slaat op de volgorde waarin je een joint doorgeeft: degene die draait (taaier) mag eerst, vervolgens mag de eigenaar van het spul, de buyer, en als laatste mag degene die geen inbreng had, de armoedzaaier.

Een aantal uitdrukkingen heeft te maken met seks en drugs: ‘flotsen’ en ‘keunen’ staan voor neuken, ‘pagga’ is masturbatie, ‘ornop’ is porno. Voor drugs zijn er ‘pak’ voor (een kleine dosis) cocaïne, ‘pitje’ voor een beetje wiet en ‘prik’ voor junkie. Maar Soort Kill is terughoudend met de term ‘codewoorden’, omdat het dan zou lijken dat de termen vooral samenhangen met verboden activiteiten. „Al zijn bepaalde woorden natuurlijk handig als je niet wil dat anderen snappen dat je het over illegale middelen hebt. Als ik praat over Hannah Montana denken de meeste mensen aan een tv-serie, terwijl mijn vrienden weten dat ik cocaïne bedoel.”

“Sommige woorden omvatten bij ons wel tien betekenissen. Kech kan van alles zijn”

Veelvoud aan betekenissen

Sommige termen hebben een veelvoud aan betekenissen, zegt hij. Dat blijkt uit de ophef die onlangs ontstond over rapper Boef en zijn gebruik van de aanduiding ‘kechs’ voor jonge vrouwen. „Sommige woorden omvatten bij ons wel tien betekenissen. Kech kan van alles zijn. Het is een soort luiheid, je hoeft dan minder woorden te gebruiken. Dat hoor ik vaak om me heen.”

Inmiddels is van het Smibanese Woordenboek al een tweede druk verschenen. De Smib-organisatie heeft fans van alle leeftijden, in het hele land. Voor de verspreiding van hun ideeën is de groep niet afhankelijk van de traditionele kanalen; de volgers bereiken ze via Facebook en andere sociale media. Toen Smib afgelopen zomer een feest organiseerde op de NSDM-werf in Amsterdam, werd het een week tevoren op Facebook aangekondigd. „Er kwamen 3.000 mensen.”

Met zijn boek heeft Soort Kill een missie: hij wil onder hun aanhang het lezen bevorderen. „Om te beginnen met mijn boek, maar ik vind dat mijn vrienden ook andere boeken moeten lezen.” In het voorwoord schrijft hij dat hij op school „fraudeerde met letterlijk elk boekverslag”. Maar inmiddels vindt hij: „Boeken [hebben] naast psychedelische drugs de meest geestverruimende werking op ons allemaal.”

In zijn omgeving is lezen niet vanzelfsprekend. „Waar ik opgroeide, ging iedereen naar het laagste niveau van het vmbo. Niet omdat ze niet beter zouden kunnen, maar de stof op school stond te ver van ze af”, zegt Soort Kill. „Daarom wil ik nu laten zien dat je geen ABN hoeft te spreken om te kunnen schrijven, of in ieder geval te lezen.”

Op de bij het boek geleverde paginawijzer schrijft hij het kort en bondig: „Lees Iets”.

Smibanese Woordenboek is verkrijgbaar via smibanese.org.