Stratego spelen in het noorden van Syrië

Afrin, Syrië

Turkije dreigt het Syrische district Afrin aan te vallen. Rusland speelt een dubbelrol. Wie staat waar in dit complexe conflict?

Syrische militairen (FSA) wachten op donderdag bij de Turkse grens op het bevel Afrin aan te vallen. Foto Can Erok

In tijden van oorlog tonen Turken hun vaderlandsliefde. Honderden mannen stonden dinsdag voor het wervingskantoor van het Turkse leger in Üsküdar, een conservatieve wijk in Istanbul. Ze wilden zich aanmelden voor de strijd in Syrië – vooral bedoeld als blijk van solidariteit met de Turkse troepen daar. Ze zwaaiden met Turkse vlaggen en riepen leuzen als ‘Vaderland, ik offer mijn ziel op voor jou’, en ‘Elke Turk is geboren als soldaat’.

Turkije dreigt al dagen met een aanval op het Syrische district Afrin, dat gecontroleerd wordt door de Syrisch-Koerdische militie YPG. Een Turkse aanval kan leiden tot verdere frictie met de Verenigde Staten, die nauw samenwerken met de YPG in de strijd tegen de terreurgroep Islamitische Staat (IS).

De YPG heeft met Amerikaanse steun een groot deel van Noord-Syrië veroverd. Dit tot woede van Turkije, want de YPG is een verlengstuk van de Turks-Koerdische terreurbeweging PKK.

De aanleiding voor de spanningen is een Amerikaans plan voor de oprichting van een 30.000 man sterke grenspolitiemacht in Noord-Syrië, waarbij er een grote rol is weggelegd voor de YPG. Een terreurleger, in de ogen van de Turken. Ze voelen zich belazerd door hun NAVO-bondgenoot. Want de Verenigde Staten hadden hun verzekerd dat hun steun voor de YPG zou eindigen als IS was verslagen.

Lees ook: VS zetten grensmacht Syrië op

Rusland, Iran en Syrië hebben eveneens felle kritiek op het Amerikaanse plan, dat volgens hen een bedreiging vormt voor de eenheid en soevereiniteit van Syrië. De Koerden houden echter vol dat ze slechts autonomie willen binnen een federaal, gedecentraliseerd Syrië.

Hoe dan ook, het plan dreigt Turkije en de Verenigde Staten dieper de oorlog in te trekken. Rusland speelt daarbij een opmerkelijke dubbelrol: het is tegen het Amerikaanse plan, maar beschermt tegelijkertijd de YPG in Afrin. Wie staat waar in dit complexe conflict.

Turkije: blaffen maar niet bijten?

„Binnen afzienbare tijd zullen we alle terreurnesten in Syrië vernietigen, één voor één, te beginnen met Afrin en Manbij (een Syrisch stad die ook in handen is van de YPG, red.)”, zei Erdogan maandag dreigend. Het is echter de vraag of hij de daad bij het woord voegt. Hij heeft vaker gedreigd met een aanval op de YPG, maar het bleef steeds bij woorden. Die leken bedoeld om Turkse nationalisten te paaien, wier steun hij nodig heeft bij de verkiezingen in 2019. Maar eindeloos blaffen zonder te bijten tast zijn geloofwaardigheid aan.

Zonder luchtsteun zal het een moeilijke klus worden voor de Turken en hun bondgenoten van het Vrije Syrische Leger

Analisten denken dat Turkije een aanval op Afrin niet aandurft zonder goedkeuring van de Russen. Want Rusland beheerst het luchtruim boven het district en heeft er een basis met 300 militairen. Zonder luchtsteun zal het een moeilijke klus worden voor de Turken en hun bondgenoten van het Vrije Syrische Leger.

Turkije lanceerde in augustus 2016 operatie Eufraat Schild met stilzwijgende goedkeuring van Rusland. Daarbij werkte het Turkse leger samen met het Vrije Syrische Leger om IS te verjagen uit het grensgebied en om de YPG de pas af te snijden. De operatie eindigde in maart 2017 toen de Turkije een flink gebied hadden veroverd tussen Afrin en Manbij.

Rusland: opmerkelijk dubbelspel

Rusland voert een lastige balanceeract uit in Syrië. Moskou steunt het regime, treedt op als beschermheer van de YPG, en heeft tegelijk steeds betere verhoudingen met Turkije. Terwijl de Turken Rusland onder druk zetten het luchtruim boven Afrin open te stellen, zijn het regime en de YPG juist fel tegen Turkse aanwezigheid in Syrië. Het lijkt onmogelijk iedereen te vriend te houden.

Opmerkelijk genoeg onthoudt Erdogan zich tot nu toe van kritiek op Rusland. Terwijl Rusland goede relaties heeft met de YPG, die net als de PKK niet op de Russische terreurlijst staat. De politieke afdeling van de YPG heeft een kantoor in Moskou en is door Moskou uitgenodigd voor de vredesconferentie in Sochi deze maand. De Turken zijn daartegen.

Erdogan onthoudt zich tot nu toe van kritiek op Rusland

Rusland zou een beperkte Turkse interventie in Afrin kunnen toestaan, zoals het eerder deed met Eufraat-Schild. Want de crisis tussen Turkije en de VS biedt Rusland een kans om Turkije en de VS verder uit elkaar te spelen. „In het onwaarschijnlijke geval dat Turkije een deal bereikt met Rusland, zou dat een waterscheiding zijn in de Turkse relaties met Rusland, én met het Westen”, zei Ahmet Kasim Han, professor internationale betrekkingen aan de Kadir Has Universiteit in Istanbul, tegen de BBC.

VS: hebben Turkije opgegeven

De Amerikanen zitten ook in een lastig parket. Want de YPG ziet de situatie in Afrin als een test voor de Amerikaanse solidariteit. Maar de VS hebben hun handen deze week afgetrokken van Afrin. Een woordvoerder van het Pentagon zei dat het district niet „binnen het operatiegebied van de coalitie valt”. Dat is niet ingegeven door coulance met de Turken. Want ondanks fel Turkse verzet blijven de VS de YPG steunen. Een deel van de Amerikaanse regering ziet de YPG als een middel om invloed te houden op de vredesbesprekingen in Syrië. Daarbij is het doel Iran, bondgenoot van Assad, in te dammen via de YPG. En Rusland kan niet profiteren van een zwak en verdeeld Syrië.

De YPG ziet de situatie in Afrin als een test voor de Amerikaanse solidariteit

Washington realiseert zich dat het plan voor de politiemacht Turkije in de armen van Rusland duwt, schreef de Syrië-expert Joshua Landis deze week, maar lijkt bereid dat verlies te nemen. Hij kreeg bijval van James Jeffrey, oud-ambassadeur van de VS in Turkije. Hij zei tegen Al-Monitor dat de relaties tussen Turkije en de VS dusdanig zijn verslechterd dat „het Amerikaanse leger heeft besloten dat het niet uitmaakt wat het doet, het wordt toch wel verbaal en diplomatiek aangevallen door Turkije, en de Turken zullen toch wel gevaarlijk manoeuvreren op de grond.”

    • Toon Beemsterboer