Rotterdam kijkt op IFFR naar zichzelf

Films

Voor het eerst wijdt het filmfestival een hele dag aan films uit en over de stad. Van jonge makers tot oude dichters. Door

Verwacht niet alleen beelden uit eigen stad vrijdag tijdens RTM, de eerste ‘Rotterdamdag’ van het IFFR. De heftige beelden van vluchtelingen aan boord van de Rotterdamse trawler Golfo Azzuro, van mensen die halfdood of erger uit de Middelandse Zee worden getrokken in de première van Gangway to a Future, staan in scherp contrast tot bijvoorbeeld de opnames die Loes Luca wekelijks maakt als ze in de auto smartlappen zingt met haar moeder op weg naar de markt, of de ontroerende korte portretten die filmaker en wooncoach Rince de Jong maakte van mensen in ‘haar’ beschermd wonen-groep.

Het is de eerste keer dat het filmfestival een groot inhoudelijk Rotterdams evenement neerzet. In voorgaande jaren werd er wel werk van Rotterdamse filmmakers geprogrammeerd, maar als blokje programmering, niet op één dag, de hele dag, in alle zalen van LantarenVenster. Het idee voor RTM (de naam verwijst naar luchtvaartbestemmingen – Rotterdam als vertrekpunt en aankomstplek) is ontstaan door wat het IFFR de laatste twee jaar in de stad doet buiten het festival om, zegt Ronny Theeuwes. Hij is bij het IFFR verantwoordelijk voor speciale projecten. „Bijna iedere maand is er wel ergens een activiteit om de stad bij het festival te betrekken. Daardoor zijn we beter naar de stad gaan kijken, en werd ons nog weer eens duidelijk hoeveel toffe dingen er met film gebeuren in Rotterdam. Daar is nu RTM uit voortgekomen.”

IFFR de stad in

Afgelopen zomer bijvoorbeeld op het Afrikaanderplein op Zuid, niet direct een plek waar het wemelt van de filmfestivalfans, zegt Theeuwes. Samen met de Pleinbios organiseerde het IFFR een openluchtvertoning van The Red Turtle van Michael Dudok de Wit. „Met de locale ondernemers hebben we de horeca opgezet, we waren er weken vooraf mee bezig. Het is niet de bedoeling dat we iets neerzetten en weer weggaan – mensen moeten het gevoel krijgen dat het ook hun project is. Zoals het IFFR ook hun filmfestival is.”

In die geest is ook de dag ingericht, zegt Theeuwes, die RTM samen met Mieke van der Linden organiseert. Laagdrempelig. Het is de bedoeling dat je die vrijdag de 26ste vanaf 14.00 uur LanterenVenster kunt binnenlopen, en met een drankje de verschillende zalen inlopen. Je hebt geen kaartje nodig, alleen voor de officiële filmvertoningen, zoals de première van Sleutelaar is hier van Stephan Warmenhoven, de documentaire over de lokaal wereldberoemde ‘zwijgende dichter’ Hans Sleutelaar, die na lange tijd terugkeerde naar zijn geboortestad, of voor de eerder genoemde première van Gangway to a Future. .

Andere filmvertoningen-met-een-kaartje zijn drie Rotterdamse films die al eerder op het IFFR draaiden: Saxman (1995) van Carel van Hees en Martijn ’t Hart over saxofonist Piet le Blanc, jarenlang een vaste waarde in het Rotterdamse uitgaansleven; Rotterdam, een ongemakkelijk sprookje (2001) van Lydia Schouten en Gina Kranendonk over de eigenzinnige zoektocht van twee vrouwen naar respectievelijk een man en het groen in de stad; en de documentaire Nighttown (2010) van Marcel Haug en Mike Redman over de club waar veel Rotterdammers nog naar terugverlangen. „Zeker als je die films achter elkaar ziet, geven ze een heel goed beeld van hoe sterk de stad in de afgelopen decennia is veranderd”, zegt samensteller Van der Linden.

Veranderende stad

Die verandering is ook het onderwerp van de presentatie door kunstenaar Gyz la Rivière. Hij heeft, in samenwerking met het Stadsarchief Rotterdam, fragmenten verzameld uit allerlei films en muziekvideo’s die – deels – in Rotterdam zijn opgenomen. Aan de hand van werk van Jacques Tati, Paul Verhoeven, Ice Cube en Sonic Youth leidt hij de bezoeker door de veranderende stad.

Een andere ‘talkshow’ gaat over hoe jonge – Rotterdamse – filmmakers hun werk gemaakt en bekeken krijgen. Filmproducent Ineke Kanters, IFFR-programmeur Bianca Taal en filmmaker Kuba Szutkowski praten daarover onder leiding van Hans Groenendijk van Film Platform Rotterdam.

Een van de meest bijzondere voorstellingen in de zalen waar je zonder kaartje naar binnen kan, moeten de Tram Tales zijn van Rodney Luxenburg: het uitzicht uit lijn 4 en lijn 8, vertoond in een voordurende loop – een rustpunt in de programmering. Hoe de 41-jarige trambestuurder erbij komt om volledige tramritten te filmen met een dashcam, remise tot remise? „Simpel. Toen ik klein was vond ik trams al leuk, en wilde ik trambestuurder worden.” Het vervolg van zijn antwoord verwijst naar een subcultuur die met Rail Away ook regelmatig op de Nederlandse televisie opduikt – de wereld van de treinfilmpjes. YouTube bestond nog niet toen Rodney Luxenburg als kind droomde van trams, maar nu is hij liefhebber van de opnames die op het videokanaal ruimschoots te vinden zijn. Het voor-uitzicht vanuit een rijdende trein, om precies te zijn. „Mijn oorspronkelijke plan toen ik vier jaar geleden begon was om alle tramlijnen in Rotterdam te filmen. Maar eigenlijk heb ik er nog maar schandalig weinig, iets meer dan twintig.” Luxenburg rijdt nu eenmaal vaak dezelfde lijnen, en het weer is belangrijk. „Als het regent zie je niks.”

Hij kreeg bescheiden bekendheid toen een vriend van een Rotterdamse journalist uit het buitenland – ook een treinfilmpjes-liefhebber - de opnamen van Luxenburg tegenkwam, en de journalist een stukje aan hem wijdde. Toen de samenstellers van RTM de filmpjes zagen waren ze getroffen door de schoonheid van de stad die, langzaam ontwakend, aan de kijker voorbij trekt. „Ja, dat vinden zij heel leuk, maar dat was eigenlijk toeval. Ik film het liefst midden op de dag als de zon hoog staat, en niet in de lens schijnt.”

Dichters en Tram Tales

Het was juist deze hypnotiserende schoonheid – allang bekend bij al die honderduizenden treinfilmpjes-liefhebbers – die leidde tot het idee om in een zaal van LantarenVenster de beelden in een loop te laten draaien, en Rotterdamse dichters en spoken word artiesten uit te nodigen hun werk daarbij ten gehore te brengen. Onder meer Be Romy, Anne van Winkelhof, Marco Martens, Daniel Dee, Mark Boninsegna, Brooklyn, Rien Vroegindeweij, Y.M.P. en Dean Bowen dragen in het licht van de Tram Tales hun gedichten over de stad voor.

De opzet van RTM is feestelijk. Bij het dwalen tussen de zalen is er muziek, van de de Kaapverdiaanse Flavio & Amigos en van DJ Okkie. Er is drank, dat mag mee de zaal in, en het aanbod van lange en korte films is divers. Of het laagdrempelige karakter van RTM er toe zal leiden dat er ook veel a-typische bezoekers komen? Samensteller Theeuwes weet het niet. „Maar ik hoop het wel, dat is wel de bedoeling.”

Het volledige programma van RTM is te vinden op IFFR.com/RTM
    • Elsje Jorritsma