Nieuw ‘vuur’ bij de SP en toch net als vroeger

SP-congres In de SP-top nemen de dertigers het over. Komend weekend staat Lilian Marijnissen voor het eerst als leider op het podium van een partijcongres. Met een ‘koerswijziging’ over migratie? Nee, zegt de partijsecretaris die weggaat. ‘Dit verhaal is al tientallen jaren oud.’

Partijvoorzitter Ron Meyer werkt aan vergroting van de partijdemocratie, mede om „nieuwe actievelingen” aan te trekken. Foto Bart Maat / ANP

Als je alleen op hun taalgebruik let, zou je denken: met de dertigers die het nu hebben overgenomen bij de SP, verandert er niets. Partijleider Lilian Marijnissen (32), voorzitter Ron Meyer (36) en Lieke Smits (30) die komend weekend wordt gekozen als partijsecretaris – net als machtige SP’ers vóór hen hebben zij het graag over de ‘hoge heren in Den Haag’, over ‘roofkapitalisten’ of de ‘klassenstrijd’.

Ideologisch zijn ze op dezelfde manier geschoold, ze tonen dezelfde afkeer van al te persoonlijke ambities en net als eerdere generaties geloven ze in de noodzaak van acties op straat om ‘van onderaf’ de samenleving te veranderen.

Wat wel nieuw is: onder leiding van Ron Meyer worden stappen gezet naar meer partijdemocratie. Voor de bijna 40.000 SP-leden gold de afgelopen weken voor het eerst one man, one vote, als experiment: ze konden kiezen voor dertien leden van het partijbestuur. Eerder stemden op het congres alleen de ‘afgevaardigden’ uit afdelingen.

Maar heel democratisch zal het bij de SP voorlopig nog niet worden, het partijbestuur ‘helpt’ de leden met een lijst voorkeurskandidaten. En onder leiding van Meyer wordt er al wél een tijdje gewerkt aan een ander, cultureel conservatief verhaal. De SP wil opkomen voor mensen in arme wijken die zich bedreigd voelen door globalisering en migratie. Een van de eerste uitingen daarvan: het onderzoek door Tweede Kamerlid Jasper van Dijk, in het najaar, waaruit bleek dat vluchtelingen vooral worden opgevangen in arme gemeenten. De tweede: het interview in de Volkskrant van afgelopen weekend waarin Lilian Marijnissen zegt dat de SP niet meer tegen migratiedeals is met landen in Afrika – om vluchtelingen dáár op te vangen.

Op Facebook noemde oud-Tweede Kamerlid Sharon Gesthuizen, die voor de SP jarenlang het woord voerde over migratie, de uitspraak van Marijnissen een „forse koerswijziging rond vluchtelingen” die lijkt „ingegeven vanuit electoraal oogpunt”.

Humaan en ruimhartig

Nieuw? Welnee, zegt Hans van Heijningen (64), die de afgelopen twaalf jaar secretaris was van de SP en komend weekend stopt. „Dit is al tientallen jaren het verhaal van de SP.” Al was dat verhaal, zegt hij ook, de afgelopen jaren „wat minder duidelijk”. Dat komt volgens hem door „keuzes die in de fractie zijn gemaakt”. Door de vórige Tweede Kamerfractie – met daarin nog Sharon Gesthuizen. Het verhaal waar de SP toen vooral aandacht mee kreeg, ging over humane en ruimhartige opvang van vluchtelingen.

Van Heijningen: „Het punt is: kun je met landen in de regio afspraken maken of verkoop je dan je principes? Als je vasthoudt aan de Nederlandse criteria over democratie en veiligheid, doen alle landen in Afrika het slechter.” Zijn andere punt: wat doe je met de politieke vluchteling? „De feitelijke situatie is dat in een land met politieke repressie een klein deel daar stelling tegen neemt en de overgrote meerderheid in een grijs gebied leeft.”

Natuurlijk is het logisch, vindt Van Heijningen, als mensen dan weg willen. „Maar regulering is nodig om chaos dáár en hier te voorkomen. Niet iedereen kan komen.”

Op Facebook vraagt Gesthuizen zich af of de SP-leden wel achter de opvattingen van Lilian Marijnissen staan. „Ik herinner me vooral uitspraken van ons congres waarbij leden vroegen om humaan asielbeleid, waarbij werd aangegeven dat ik er nog een tandje bij moest zetten om voorop te gaan in die strijd.”

Van Heijningen herinnert zich vooral de speciale krant die de SP in 2016 maakte, Vrede en Solidariteit, met precies dát verhaal. Het partijkantoor, zegt hij, bleef daarna zitten met stapels kranten. „De belangstelling van onze leden om met die krant in hun hand langs de deuren in discussie te gaan, was minimaal.”

Bij migratie zal het de SP misschien lukken Gesthuizens invloed te doen vergeten. Bij het verlangen onder de leden naar meer partijdemocratie lijkt het anders uit te pakken. Sinds Sharon Gesthuizen daar in 2015 als kandidaat-partijvoorzitter een punt van maakte – ze eiste one man, one vote voor interne verkiezingen – is er discussie over in de SP. Dat de leden de afgelopen weken voor het eerst zelfstandig konden stemmen op de kandidaten voor het partijbestuur, komt dáárdoor. „Doel is ook”, zegt voorzitter Ron Meyer nu, „om nieuwe actievelingen aan te trekken.”

Je moest als SP-lid zelf ook iets doen om te kunnen stemmen: naar een vergadering komen van je eigen afdeling, de leden kregen geen stembiljet thuisgestuurd.

Er meldde zich geen tegenkandidaat voor voorzitter Ron Meyer en alleen Lieke Smits is kandidaat-secretaris – zij is op partijbijeenkomsten al voorgesteld als de nieuwe secretaris. Voor de andere elf plekken in het bestuur maakte de kandidatencommissie, in opdracht van het partijbestuur zelf, een ‘voordracht’ van precies elf kandidaten. Er zijn nog drie andere, niet-voorgedragen kandidaten, maar of zij een kans maken? Op het partijcongres van komend weekend in Hilversum wordt de uitslag bekendgemaakt en dan zal blijken hoe volgzaam SP-leden zijn. En daarna of het bestuur wil doorgaan met de democratisering.

De belofte van Nederland

Volgens Van Heijningen, die de verkiezingen voor het bestuur voorbereidde, is er „niks mis mee” om aan de leden voor te leggen welke elf kandidaten het partijbestuur zelf het meest geschikt vindt. Die leden zelf kennen niet alle kandidaten. „En dan zijn er die op het podium de sterren van de hemel spelen, maar het op andere vlakken misschien minder goed doen. Als je als partij een instrument wilt zijn om tot maatschappijverandering te komen, moet je eisen kunnen stellen aan mensen.”

Van Heijningen woonde in de jaren tachtig en negentig in Nicaragua – waarmee hij opvalt tussen vooraanstaande SP’ers die al hun hele leven in dezelde provinciestad wonen: Jan Marijnissen in Oss, Lilian Marijnissen in Oss, Ron Meyer in Heerlen. Van Heijningen was adviseur van de sandinistische regering en onderzoeker, hij leerde met kalasjnikovs omgaan, ontsnapte aan aanslagen en een ontvoering.

Sinds 2003 werkt hij voor de SP, vanaf 2005 als secretaris. „In die tijd”, zegt hij, „was de SP de belofte van Nederland. Bekende Nederlanders, kunstenaars en intellectuelen stonden in de rij om erbij te horen.” In 2006 ging de SP, onder leiding van Jan Marijnissen, in de Tweede Kamer van 9 naar 25 zetels.

Dat kwam, zegt Van Heijningen, door het „uitzonderlijk charisma” van Jan Marijnissen. Die stopte in 2008 als partijleider en dat de SP daarna niet meer boven de 15 zetels uitkwam – nu zijn het er 14 – is volgens Van Heijningen logischer: „In de hele westerse wereld zie je dat niet links, maar het rechts-populisme met veel spektakel de uitdager is geworden van de gevestigde macht.” En nee, sinds Jan Marijnissen is het de SP niet meer gelukt een leider te vinden met net zoveel charisma. „Maar Ajax had hetzelfde na Johan Cruijff.”

En zijn dochter Lilian Marijnissen? „We wachten het rustig af”, zegt Van Heijningen. Hij is „onder de indruk” van de dertigers in zijn partij – in de Tweede Kamerfractie zijn dat er nu 11 van de 14. „Na een tiental jaren krijg je altijd slijtage. Het vuur en de passie zijn op een bepaalde manier leeftijdgebonden.”

De ‘oudere’ SP’ers waren die kwijtgeraakt? „Niet permanent, niet iedereen. Maar misschien wel een beetje, ja.”