Nrc Recht

Het feminisme boekt winst dankzij de EU - alleen weinigen zien het

Europees recht geeft vrouwen aantoonbaar makkelijker toegang tot werk en macht. Maar vrouwenrechten gaan over meer dan economie, betoogt Alexandra Timmer in de Europacolumn.

illustratie Hajo

Door Alexandra Timmer

Frans Timmermans verklaarde zich onlangs een feminist. Dat was op het jaarlijkse EU ‘Fundamental Rights Colloquium’, dat dit keer in het teken stond van vrouwenrechten. Feministen zijn al sinds de jaren 70 bezig met een lange mars door de Europese instituties, en nu lijkt de wind mee te zitten dankzij onder andere de #MeToo beweging. Het werk van de EU op het gebied van vrouwenrechten en gelijkheid blijft echter grotendeels onzichtbaar. In een groot artikel in de NRC van afgelopen weekend over het beloningsverschil m/v werd bijvoorbeeld niet genoemd dat het recht op gelijk loon in Europese landen gebaseerd is op EU-recht – daterend nota bene van 1957.

Gelijke behandeling

Maar weinig mensen weten dat Europees gelijke behandelingsrecht hen direct raakt. Vooral op het terrein van arbeidsrelaties is er veel bereikt. Naast het recht op gelijk loon, inclusief pensioenen, hebben vrouwen ook in bredere zin recht op gelijke behandeling op de werkvloer. Belangrijk is het verbod op (seksuele) intimidatie – iets wat in de #MeToo discussie tot nu toe nauwelijks aan de orde is gekomen. (Seksuele) intimidatie wordt op basis van het EU-recht gezien als een vorm van discriminatie op basis van geslacht. In Nederland kunnen slachtoffers daarvan een klacht indienen bij het College van de Rechten voor de Mens. Het College ontvangt echter nauwelijks klachten over seksuele intimidatie – ongetwijfeld mede dankzij het gebrek aan bekendheid.

Daarnaast heeft de EU rechten op zorgverloven gecreëerd. Moederschapsverlof, bijvoorbeeld, duurt dankzij EU-wetgeving overal in Europa minstens 14 weken. Recent heeft de Europese Commissie een voorstel voor een richtlijn over  evenwichtige verdeling van arbeid en zorg voor ouders en mantelzorgers gemaakt. Als dit voorstel wordt aangenomen, krijgen vaders recht op 10 dagen betaald vaderschapsverlof en krijgen ouders minimaal 4 maanden betaald ouderschapsverlof. Beide rechten zouden heel wat ouders in Nederland blij maken, aangezien ouderschapsverlof bij ons onbetaald is en vaderschapsverlof maar 2 dagen betaald wordt.

Hardnekkige problemen

Eigenlijk zijn thema’s zoals de inkomens- en zorgkloof tussen mannen en vrouwen oud. De problemen blijken alleen zo hardnekkig. Er zijn daarnaast ook nieuwe manifestaties van gender ongelijkheid, die de EU zal moeten aansnijden. De platformeconomie is zo’n thema. De Europese Commissie heeft een agenda ontwikkeld om de platformeconomie te  reguleren, maar het genderperspectief ontbreekt daarin volledig. Na aansporing van het Europese Parlement is de Europese Commissie daar overigens nu wel mee bezig. Is er sprake van verboden discriminatie als een Airbnb-host mannen weigert? Wie is er verantwoordelijk als een Uber chauffeur een klant seksueel intimideert, of andersom?

Dieper verankeren

Maar de grootste uitdaging voor de EU is om gendergelijkheid ruimer te gaan zien.  Vrouwenrechten zijn mensenrechten en gaan als zodanig veel verder dan de toch voornamelijk economische invulling van de EU. Het is de bedoeling dat de EU op korte termijn het Verdag van Istanbul (‘Verdrag inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld’) ratificeert. Dat zou een goede stap zijn om de EU vrouwenrechtenagenda dieper te verankeren in mensenrechten.

Het gelijkebehandelingsrecht moet ook niet losgezongen worden van sociale rechtvaardigheid. Europees gelijkebehandelingsrecht levert tot op zekere hoogte een eerlijkere (her)verdeling op: betere toegang tot werk voor vrouwen, meer machtsposities voor vrouwen. Maar dit is beperkt. De EU laat vrouwen die niet deelnemen aan het formele arbeidsproces, zoals veel huishoudelijk werksters, grotendeels links liggen. Onder hen zijn veel migrantenvrouwen.

Een breder mensenrechtelijk perspectief vraagt ten slotte om het aan de kaak stellen van de machtsstructuren die ten grondslag liggen aan ongelijke behandeling m/v. Feminisme is hot, maar wat feminisme 4.0 wordt genoemd gaat niet echt over structurele ongelijkheid. Het laat zich makkelijk co-opteren door commerciële belangen. Denk aan dure Dior T-shirts met feministische slogans. De geschiedenis laat zien dat feminisme in Brussel meer is dan een modegril, maar er is nog veel werk te verzetten.

 

 

Mr. dr. Alexandra Timmer is universitair docent mensenrechten aan de Universiteit Utrecht, en onderzoeker binnen het Utrecht Centre for Regulation and Enforcement in Europe (RENFORCE). Ze is daarnaast waarnemend coördinator gendergelijkheid van het Europees netwerk van juridische deskundigen in gendergelijkheid en non-discriminatie.

 

 

 

Blogger

Folkert Jensma

Journalist en jurist Folkert Jensma (1957) werkt sinds 1985 voor NRC Handelsblad op de terreinen bestuur, justitie, politiek en Europa. Hij schreef als correspondent Brussel over de Europese eenwording door de verdragen van Schengen in 1985 en van Maastricht in 1992. Als hoofdredacteur, tot september 2006, was hij mee verantwoordelijk voor de introductie van nrc.next, de bijlage Opinie & Debat, het magazine M en de introductie van Europa- en Wetenschapspagina's in de dagkrant. Sindsdien schrijft hij als commentator recht en bestuur hoofdartikelen, jurisprudentie-rubrieken en columns voor NRC Media. Voor zijn columns ontving hij in 2013 de Jacques van Veen jubileumprijs en in 2014 de J.L. Heldringprijs.