Een spaarpot fuck-you-money voor een gelukkig leven

De Zwitserse zakenman Rolf Dobelli deed onderzoek naar het ‘goede leven’. In een boek geeft hij 52 „simpele levenstechnieken” voor geluk. Een ervan: niet proberen authentiek te zijn.

Foto Thomas Nondh Jansen

‘Dit interview? Nee, dat ga ik niet lezen.” De Zwitserse zakenman Rolf Dobelli (52), schrijver van De kunst van goed leven, klinkt beslist. Toen hij ruim tien jaar geleden als schrijver begon, vond hij het nog belangrijk wat mensen over zijn boeken schreven. „Ik las alle recensies op Amazon. Als er vijf goede kritieken waren en één slechte, was ik alleen met die laatste bezig. Ik baalde van elk negatief woord.” Hij kwam tot de conclusie: je afhankelijk opstellen ten opzichte van het oordeel van de buitenwereld is zinloos. „Uiteindelijk schrijven mensen over mij wat ze willen. Ik heb daar geen enkele invloed op.”

Echt succes is innerlijk succes, meent Dobelli. Dat klinkt als een zin uit een mindstylemagazine, maar volgens de schrijver heeft dit weinig te maken met wierookstokjes of mindfulness – een stroming die hij in zijn boek laatdunkend afdoet als „bedoeld voor een elitaire laag stedelijke hipsters, yogaleraren en lifestylecoaches”.

Dobelli is voorstander van helder denken, rationaliteit en de overwinning van ‘het betere argument’. Volgens hem is het zinvoller om te streven naar ataraxie, een Griekse term, gebruikt door filosofen als Epicurus, dat zich het beste laat vertalen als ‘zielenrust’. „Weet waar je controle op kunt uitoefenen. Richt je je op geld, macht en populariteit, dan zal het verlies hard aankomen.” En dus houdt hij zich niet meer bezig met hoe anderen over hem denken. Sterker nog, hij bepaalt zeer bewust welke ‘input’ hij wel of niet binnen krijgt. „Thuis heb ik geen radio, televisie of papieren krant. Als ik onderzoek doe, google ik natuurlijk, maar ik bepaal wat ik wil lezen. Ik laat het me niet opdringen.”

Zoek zelf je thema’s uit, laat je niet door journalisten, bloggers en tweeters voorschrijven wat je moet vinden. Dat is één van de vele adviezen in zijn nieuwe boek. Dobelli brak door met de bestseller De kunst van het heldere denken (2011), waarin hij menselijke denkfouten analyseerde. De afgelopen vijf jaar werkte hij aan De kunst van goed leven waarin hij onderzoek deed naar het ‘goede leven’ en uitkwam op 52 „simpele levenstechnieken voor geluk”. Daarvoor maakt hij veelvuldig gebruik van ideeën van investeerders als Charlie Munger en Warren Buffett, opvattingen uit de moderne psychologie en het stoïcisme.

Betaal de hotelrekening vooraf

Het resultaat is een mengelmoes van ideeën, vlot en humoristisch opgeschreven, waar een ‘no-bullshit-mentaliteit’ uit spreekt. Wil je bijvoorbeeld niet lopen tobben? Ga dan gewoon geconcentreerd werken, dat helpt beter dan mediteren. Wil je voluit genieten van een romantisch weekendje Parijs? Betaal dan de hotelrekening vooraf. „Volgens de peak-end-regel van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman herinner je je bij vakanties alleen het hoogtepunt en het einde. Dan wil je dus niet die torenhoge rekening onthouden.”

Last van zelfmedelijden? Hou ermee op, het is simpelweg onproductief. In het hoofdstuk dat hierover gaat, wijst hij op de trend van ‘maatschappelijk verwerken’ waarbij grote groepen mensen zich het slachtoffer voelen van voorvallen van soms honderden jaren geleden. Daarbij doelt hij onder meer op de Afro-Amerikaanse gemeenschap in de VS „die nog steeds de uitwerkingen van de slavernij en segregatie merken”. „Uiteraard is het belangrijk voor een samenleving dat het verleden wordt onderzocht en dat wordt geleerd van de fouten die zijn gemaakt”, zegt Dobelli. „Maar het is voor een individu onproductief om zich te beroepen op het leed dat een voorouder tweehonderd jaar terug is aangedaan. Ten eerste kun je niet veranderen wat er destijds is gebeurd en verder vraag ik me dan af: hoe ver terug wil je gaan om het verleden te verwerken? Waarom stoppen bij de slavernij? Waarom niet nog eerder?”

Ook psychotherapie beschouwt hij als een vorm van zelfmedelijden die je beter kunt vermijden. „Je kunt eindeloos je problemen uit de kindertijd analyseren, maar wat heb je eraan? Mijn voorkeur gaat uit naar cognitieve gedragstherapie. Daarbij onderzoek je welke gedachten problemen in stand houden en hoe je die kunt veranderen.”

Niet voor mensen met weinig geld

Wie het geluk nastreeft, moet gebruikmaken van „mentale werktuigen”, aldus Dobelli. Als voorbeeld noemt hij ‘mental accounting’, mentale boekhouding. „Ik maakte me vroeger vaak boos om bekeuringen. Daar heb ik tegenwoordig geen last meer van. Ik boek het bedrag gewoon af van mijn rekening van donaties.” Op die rekening heeft hij 10.000 Zwitserse frank (ongeveer 8.500 euro) gereserveerd om aan goede doelen te geven én om bekeuringen mee te betalen. „Ik pas hier een klassieke denkfout toe: als je honderd euro op straat vindt, ga je er nonchalanter mee om dan met geld waar je hard voor hebt gewerkt. Je geeft het sneller uit. Bij zo’n bekeuring werkt het precies andersom, je bent jezelf te slim af.”

Hij geeft toe dat de truc niet opgaat voor mensen die het niet breed hebben. „Eerlijk gezegd is dat ook niet mijn doelgroep. Van de mensen die mijn boek kopen, heeft 95 procent wel wat geld over. Het zijn zakenmensen of ze hebben in ieder geval een baan. Als je krap zit, dan is elke euro belangrijk. Dan moet je dat geld niet aan mijn boek uitgeven.”

Vijf tips van Dobelli

  1. Denk niet dat je je succes hebt verdiend

    Je intelligentie is overwegend genetisch verankerd. Als je gelooft dat je je succes te danken hebt aan je harde werken en je enorme ambitie, dan klopt dat wel, maar die wilskracht waar je zo trots op bent, heb je eveneens te danken aan je genen en je milieu. Dus: hoeveel procent van je succes schrijf je toe aan je eigen prestaties? Het logische antwoord luidt: nul procent. Blijf dus bescheiden, juist wanneer je succesvol bent.

  2. Probeer niet authentiek te zijn

    ‘Jezelf zijn’ is in de mode. Maar hoe authentiek wil je het hebben? Ten eerste weten we helemaal niet wie we zijn. Ten tweede zet je jezelf voor gek. Noem iemand die je in hoge mate respecteert – een staatsman, econoom, wetenschapper – en die van tijd tot tijd publiekelijk zijn hart lucht. Zo iemand zul je niet vinden. Mensen worden gerespecteerd omdat ze zich aan hun beloften houden, niet omdat ze ons deelgenoot maken van hun innerlijke monoloog.

  3. Spaar je eigen potje met fuck-you-money

    Het begrip fuck-you-money heeft zich onder verbaal vrije mensen ontwikkeld en de eerste twee woorden worden waarschijnlijk naar het hoofd van je baas geslingerd voordat je zijn kantoor verlaat. Concreet: fuck-you-money is het spaargeld dat je in staat stelt om je baan elk moment aan de wilgen te hangen zonder dat je in een financiële noodsituatie belandt. Dat kan bijvoorbeeld spaargeld van een jaarsalaris zijn. Fuck-you-money is vrijheid. En nog belangrijker dan de materiële onafhankelijkheid: fuck-you-money stelt je in staat objectief te kijken en te denken. Als je je fuck-you-money nog niet bijeen gespaard hebt, zorg er dan voor dat je je vaste lasten laag houdt.

  4. Ontwikkel het vijf- seconde-nee principe

    Als iemand aan je vraagt of je hem of haar een plezier wilt doen, wacht dan vijf seconden voordat je beslist. De kans is groot dat het antwoord ‘nee’ zal zijn. Sla liever systematisch te veel verzoeken af, dan omgekeerd. Maar heel weinig vragers zullen je daarom meteen een onmens vinden. Integendeel, in het geheim zullen ze je bewonderen omdat je zo consequent bent.

  5. Doe wat je kan, niet wat je graag wilt kunnen

    De romantische voorstelling dat een roeping gelukkig maakt is fout. Simpelweg omdat aan de meeste roepingen onrealistische verwachtingen kleven. Als je je opmaakt om de roman van de eeuw te schrijven of een einde te maken aan de armoede, heb je misschien een kans van een op een biljoen dit doel te bereiken. Het is prima om grote doelen na te streven, maar op één voorwaarde: dat je je hoofd koel houdt en afstand houdt. Als je met blinde hartstocht achter je roeping aan rent, zul je gegarandeerd een ongelukkig leven hebben. Ga van je daadwerkelijke vaardigheden uit.