Theo Thijssen boeit meer dan Baudet

Het Vertaalhuis (1)

Hoe kijken buitenlandse vertalers naar Nederlanders en hun literatuur? Een korte reeks uit het Vertaalhuis.

Vlnr Birgit Kooijman, de Duitse vertalers Marianne Holberg en Rolf Erdorf. Aneta Dantcheva, die naar het Bulgaars vertaalt, maakte de foto. Op de voorgrond: Andrey, Aneta’s man. Foto’s Aneta Dantcheva en Birgit Kooijman

De gevulde paprika’s staan te dampen op tafel en de banitsa, een Bulgaars deeggerecht, gaart in de oven. Er is huisgestookte rakia. In de keuken van het Vertalershuis in Amsterdam wordt een feestmaal aangericht.

Twee Duitsers en een Bulgaarse. Ieder jaar logeren ze hier op kosten van het Letterenfonds een of twee maanden. Sinds 1992 biedt het huis aan de Van Breestraat plaats aan buitenlandse vertalers van Nederlandse literatuur om ongestoord te werken, hun kennis van de taal op te frissen en de stand van het land op te nemen. Er zijn vijf kamers, die permanent bezet zijn door Duitsers, Fransen, Italianen, Oost-Europeanen en een enkele Turk of Chinees.

Aan tafel spreken ze Nederlands. „Je zou hier zomaar de indruk krijgen dat het Nederlands een wereldtaal is”, grinnikt Rolf Erdorf (61). Hij vertaalt Theo Thijssens Kees de jongen. Aneta Dantcheva (61), werkt aan Het verboden rijk van J.J. Slauerhoff, en Marianne Holberg (78) aan een filosofisch-antroposofisch zelfhulpboek. Hun Nederlands is vloeiend en bij de Duitsers praktisch accentloos. Aneta krijgt wel eens antwoord in het Engels. „Vanmorgen nog van de haringman, maar ik geloof dat hij zelf Portugees is. Dat kosmopolitische vind ik zo mooi aan Amsterdam.” Toch is spreekvaardigheid niet alles. „Om goed te vertalen heb je afstand tot de brontaal nodig”, zegt Rolf. „Daarom woon ik niet in Amsterdam. Vroeger wilde ik Nederlander zijn. Ik imiteerde ze in alles, tot in de manier waarop ze het cijfer 8 schreven.” Aneta: „Ik voel me meer thuis bij het Vlaams; zachter, net als het Limburgs. In De Nederlandse maagd van Marente de Moor zit het dialect van Kerkrade. Zo’n zinnetje als ‘Ey, doe kling engelsje…’ Prachtig.”

In het Duits wekt dialect geen associaties met sociale klasse, maar met regionale afkomst. Lastig bij het vertalen. Rolf: „Dialect in dialect vertalen werkt in het Duits niet. Een betere oplossing is het personage grammaticafouten te laten maken, zoals het gebruik van de derde naamval in plaats van de tweede.”

Omdat ze eenmaal per jaar komen, zien ze Nederland schoksgewijs veranderen. De moord op Theo van Gogh heeft diep ingegrepen, constateren de twee Duitsers. Marianne: „Het zelfbeeld van de Nederlanders is realistischer geworden. Extreem-rechts en vreemdelingenhaat waren in hun ogen eerder iets dat bij een land als Duitsland hoorde.”

De naam Baudet valt een paar keer. Niemand kan hem precies plaatsen. Rolf: „Ik ben nu vooral bezig met Theo Thijssen.”

Correctie (18/1/2018): De roman van J.J. Slauerhoff heette ‘Het verboden rijk’, niet ‘het verborgen rijk’. Dit is aangepast.