Brieven

Slavernijverleden

Ons hedendaagse oordeel is ondergeschikt

Graag plaats ik een voetnoot bij de discussie over zwart-witdenken in de geschiedschrijving. Geschiedschrijving is geen projectie van het heden op het verleden. Het gaat om het narratief van toen, in die context, in dat tijdsgewricht en tegen de achtergrond van destijds heersende waarden en normen.

In het beschrijven van, bijvoorbeeld, het doen en laten van generaal J.B. van Heutsz mag gerust een waardeoordeel worden geveld op grond van contemporaine factoren, maar primair draait het om toen. Ons hedendaagse waardeoordeel dient ondergeschikt te zijn aan een loop van de geschiedenis die, juist beschrijvenderwijs, niet kan worden teruggedraaid.

Het is al gecompliceerd genoeg om, in dit voorbeeld, leven en werk van Van Heutsz te plaatsen in zijn levensvak 1851-1924, laat staan om daar allerhande oneigenlijke morele oordeelsvorming – gebaseerd op hier en nu – op los te laten en aan toe te voegen.

Het geeft geen pas om huidige generaties te straffen (of belonen) voor gedane zaken die geen keer nemen – hoe abject ze soms ook waren.