Recensie

‘Ontheemd!’ heeft poëtische tekst, maar muziek beklijft niet

Muziektheater

‘Ontheemd!’ wil de vervreemding van immigranten invoelbaar maken. Op de beste momenten slaagt de voorstelling daarin, helaas ontberen de zangmelodieën richting.

Foto Robert van der Ree

Geen onderwerp is zo actueel als het vluchtelingenthema, maar het nieuwe muziektheater Ontheemd! van Orkest de Ereprijs neemt daarop een originele, allesbehalve hijgerige invalshoek. We volgen twee naamloze hoofdpersonen gedurende een doorsneedag in hun nieuwe thuisland, waar ‘Zij’ huizen schoonmaakt en ‘Hij’ haar naar haar werk brengt en verder wat rondhangt. Het libretto van Marjolein Bierens laat bewust veel in het midden – waar ze vandaan komen, waarom ze gevlucht zijn, hun namen. Ontheemd! zoekt geen sensatie, maar wil de vervreemding en eenzaamheid van immigranten tonen.

Op de beste momenten slaagt de voorstelling daarin, vooral dankzij de ingetogen, onnadrukkelijk poëtische tekst van toneelschrijfster Bierens. De sfeervolle en licht oosterse muziek van Kaveh Vares (1982), geboren in Teheran en opgeleid in Amsterdam, blijft echter aan de oppervlakte. Hoewel de melancholische zangmelodieën prettig in het gehoor liggen, ontberen ze richting of intentie. Vares arceert de emoties van de handeling bekwaam, maar zonder contrast of verrassing te bieden – dat is in muziektheater een gemiste kans.

De vorm van Ontheemd! is opvallend: er wordt minstens zoveel gesproken als gezongen. De hybride van tekst- en muziektheater vergt nogal wat van de performers, die niet zijn opgeleid als tekstacteurs. Daarbij komt dat de Iraanse bariton Arash Roozbehi weliswaar goed Nederlands spreekt, maar in zijn gesproken voordracht gekunsteld overkomt – al kun je hem dat nauwelijks aanrekenen.

Roozbehi’s rol is bovendien lastig doordat hij niks omhanden heeft en is overgeleverd aan zijn pijnlijke, maar weinig concrete herinneringen. Zo ontstaat onbedoeld de karikatuur van een getormenteerde asielzoeker, terwijl Roozbehi zingend juist een veel gelaagder karakter laat zien. Mezzo Merlijn Runia speelt haar rol met verve en schakelt knap tussen spreken en zingen. In haar scènes, wanneer ze schoonmaakt in haar „rijk van lege huizen” en fantaseert over de schimmige bewoners, schemert een complete wereld door en weet ze te ontroeren.

Aan het slot verandert het rommelige decor van stadsmaquettes en toneellampen in een intieme, oosterse slaapkamer. Zelfs wanneer ze samenzijn kunnen Zij en Hij elkaar niet meer aanraken. „Wie zijn wij?” vraagt Hij zich vertwijfeld af. De ontheemding is hun identiteit geworden. Dat stille, barre besef maakt Ontheemd! in anderhalf uur knap voelbaar.