Marco Kroon had ‘geweldsincident’ veel eerder moeten melden

Commando

Lang bleef schimmig hoezeer ‘Uruzgan’ een vechtmissie was geweest. En nu meldt een gedecoreerde militair nog eens een voorval uit 2007.

Marco Kroon was „niet meer zo geschikt voor de echte wereld”, vertelde hij een aantal jaar geleden aan NRC. De rechtszaak voor drugs- en wapenbezit tegen de militair lag alweer een paar jaar achter hem. Van dat eerste was hij vrijgesproken, voor het bezit van een stroomstootwapen had hij een boete gekregen van 750 euro. Toen, in 2014, verliet hij de commando’s om bevorderd te worden tot majoor en de landmacht in Amersfoort te gaan opleiden.

Het was stil geworden rond Kroon, die in 2009 de Militaire Willems-Orde kreeg toegekend. Maar dinsdag maakte de militair via zijn advocaat bekend dat het Openbaar Ministerie onderzoek doet naar een geweldsincident waarbij hij betrokken was. Kroon meldde het incident vorig jaar zelf aan Defensie, dat op het verzoek van het OM nader onderzoek instelde. Vorige week vrijdag speelde Defensie de informatie door aan het OM, dat nu verder onderzoek doet.

Lees ook: OM onderzoekt gebruik geweld Kroon Afghanistan

Kroon was negen jaar geleden de eerste in meer dan vijftig jaar die de hoogste militaire orde ontving. De status van held leek hem nooit helemaal goed te passen. Nadat hij in opspraak was geraakt, droeg Defensie al snel weer een nieuwe militair voor om de Willems-Orde toegekend te krijgen, volgens boze tongen om de aandacht van Kroon af te leiden. Hijzelf was er haast opgelucht door.

Het incident dat nu onderzocht wordt zou zich hebben voorgedaan in Afghanistan in 2007, één jaar na het ‘uitzonderlijke optreden als pelotonscommandant’ waarvoor Kroon bekroond werd. Hij maakte deel uit van de Special Operations Task Force ‘Viper’, die aanvankelijk in Kandahar opereerde maar in het voorjaar van 2006 opdracht kreeg in het geheim verkenningen uit te voeren voor een aanstaande missie in Uruzgan. Wederopbouw, heette die missie destijds in politiek Den Haag. Men wilde het beeld van Uruzgan als oorlogsgebied koste wat kost voorkomen, om politieke steun voor de missie niet in gevaar te brengen.

In werkelijkheid werd er veel feller gevochten dan lange tijd bekend werd gemaakt. Pas bij zijn huldiging in 2009 werd de mate waarin Kroon had deelgenomen aan zware gevechten door het kabinet bevestigd. Maar nog langer bleef schimmig hoezeer Uruzgan een vechtmissie was geweest. In 2012 constateerden twee militaire historici op basis van de archieven van de commando’s dat „de bondgenoten niet toekwamen aan wederopbouw, maar vooral gevechtsoperaties uitvoerden.”

Zelfs bij een geheime operatie had Kroon het incident volgens de interne regels moeten melden.

Het ongemak met de dirty kant van de oorlog in Afghanistan kwam ook aan de oppervlakte toen Kroon de Willems-Orde ontving. Kamerleden van de SP stelden vragen over de onderscheiding, onder meer naar aanleiding van uitspraken die Kroon zelf in de Volkskrant had gedaan. Kroon sprak daarbij van „dreigende normvervaging” onder zijn manschappen, en hoe hij wilde voorkomen dat men zou gaan „schieten op gewonden, trappen tegen lijken”. In andere media werd gesuggereerd dat Kroons peloton daadwerkelijk betrokken zou zijn geweest bij executies, iets wat Kroon en Defensie altijd met klem hebben ontkend.

Het incident dat het OM nu onderzoekt, vond later plaats, tijdens een geheime operatie in 2007 die werd uitgevoerd in opdracht van militaire geheime dienst MIVD. Hij had „een vijand moeten uitschakelen die een ernstig gevaar vormde voor de operatie en ook een gevaar vormde voor het leven van mijn mannen en mijzelf.” De details over die missie zijn en blijven geheim – voor Kroon het argument om niet eerder over het incident te praten.

Waarom Kroon hierover tien jaar na dato toch naar buiten treedt, is gissen. Ook Defensie zegt verrast te zijn; zelfs bij een geheime operatie had Kroon het incident volgens de interne regels moeten melden.

Het was niet altijd makkelijk geweest zich in te houden bij de Taliban, vertelde Kroon in 2014 aan De Telegraaf. „Maar wij zijn Nederlanders”, benadrukte hij, die „niet vanuit adrenaline beheersing verliezen, zoals bij andere nationaliteiten wel is voorgekomen. Ik begrijp dat wel, maar keur het af.”

Lees ook de ontmoeting van Margriet Oostveen met Marco Kroon: Dapperste man van Nederland.

Correctie 20-01-2018: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Marco Kroon de Willems-Orde kreeg uitgereikt. Dat moet zijn: toegekend.

    • Clara van de Wiel