Opinie

Deltaplan OV nu nodig om Randstad bereikbaar te houden

Een rondje Randstad is een rondje langs grote in aanbouw zijnde infrastructurele werken. Wegen, tunnels, bruggen, spoorlijnen, metrolijnen; Nederland bouwt en dat is overal te zien. En toch is het niet genoeg, waarschuwde eerder deze week een groot aantal wethouders en openbaar vervoerdirecteuren. De komende jaren zullen in de Randstad 700.000 mensen extra moeten worden vervoerd. Wat er nu aan plannen ligt is volgens hen bij lange niet voldoende om deze stroom te verwerken.

Het is geen nieuwe noodkreet. En ook de gehanteerde beeldspraak om de ernst van de situatie te onderstrepen – „een verkeersinfarct dreigt” – klinkt vertrouwd. Maar dat maakt de urgentie van hun oproep er niet minder om. Een onconventionele aanpak is nodig. En, niet onbelangrijk, deze is ook mogelijk. Geld is door de lage rentestand nagenoeg gratis. Dat biedt ruimte voor publiek-private financiering. Pensioenfondsen staan in tegenstelling tot vroeger in beginsel niet negatief tegenover medefinanciering van bijvoorbeeld lightrailprojecten in de Randstad. Voorwaarde is dat er een goed doortimmerd plan ligt.

En dat is het probleem: het ontbreken van een alomvattend plan. Het openbaar vervoer is tegenwoordig steeds meer gemeentegrensoverschrijdend: gemeenten die nog altijd elk hun eigen autonomie koesteren. In die context is de voor de consument logische openbaar vervoerverbinding van A naar B bestuurlijk gesproken helemaal niet zo’n vanzelfsprekendheid.

Te denken valt aan de Rijn-Gouwelijn, een in het begin van de jaren negentig voorziene lightrail verbinding tussen Gouda en Noordwijk die tussentijds groeiplaatsen als Alphen aan den Rijn, Leiden en Katwijk moest aandoen. Op diverse fronten voerden de verschillende bestuurslagen hun eigen strijd. In 2012 werd het plan ten grave gedragen. De voor de hand liggende toekomstgerichte lijn werd teruggebracht tot een combinatie van een verbeterd bestaand spoortraject aangevuld met busvervoer over eigen banen. In het regeerakkoord van de eind vorige jaar aangetreden coalitie wordt gesproken over een „inhaalslag” voor infrastructuur. Daarvoor is twee miljard euro extra beschikbaar, verdeeld over asfalt en openbaar vervoer. Lightrailverbindingen worden expliciet als mogelijkheid genoemd.

Eerstverantwoordelijk staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Verkeer, D66) heeft de Tweede Kamer woensdag toegezegd om voor de zomer met concrete plannen te komen voor verbetering van het openbaar vervoer in stedelijke gebieden. Maar afzonderlijke plannen voor verbetering zijn er voldoende. Het ontbreekt daarentegen aan een integrale visie waarbij de vele ideeën op elkaar worden afgestemd.

Dit laatste zou betekenen dat de bestuurlijke lappendeken die het openbaar vervoer gevangen houdt flink wordt opgeschud. In de eind 2014 opgerichte Metropoolregio Rotterdam Den Haag werken 23 gemeenten samen om het vestigingsklimaat en de bereikbaarheid te verbeteren. De bestuurlijke samenwerking heeft helderheid geschapen en daarmee bijgedragen aan het op het beter aansluiten van het openbaar vervoer in de regio, zo concludeerde een evaluatierapport het afgelopen najaar.

Het kan dus wel. Een dringend gewenst Deltaplan voor het openbaar vervoer maakt alleen kans van slagen als er ook sprake is van een Delta. De Randstad loopt vast. Maar zolang de Randstad niet als één stad bestuurd kan worden, dreigt elk plan dat lokale ambities te boven gaat al snel te ontsporen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.