Column

Wie grappig is moet moedig zijn

Column Joyce Roodnat

In Friesland werd een stukje Stan Laurel-film teruggevonden. Joyce Roodnat vindt het geweldig. Maar ze ziet er ook een les in over taboe.

Stan Laurel moet weg uit de gevangenis, in ‘Detained’ (1924)'. Still Detained

Geweldig. In het Fries Film Archief vond filmhistoricus Jurjen Enzing een stukje Stan Laurel-film terug. Uit 1924, toen Laurel nog niet met Hardy was, maar een 34-jarige Britse komiek in zijn eentje. Ik wist niet dat het weg was, maar nu het terug is, ga ik gauw kijken. Het is teruggeplakt in de korte comedy Detained, het staat op YouTube. Stan zit, in streepjespak maar met bolhoed, in de gevangenis. In de weergevonden ‘ophang-scène’ belandt hij door een stommiteit aan de galg en ontsnapt met idiote toeren. Puur surrealisme, goeie slapstick. Nog veel beter is de scène daarvóór, met de elektrische stoel. Stan, in de veronderstelling dat het gewoon een stoel is, gaat zitten. En staat telkens als de onderhoudsmonteur het ding onder stroom zet, net op tijd op. Die monteur belandt zelf in de stoel, hij stijgt ten hemel, met een harpje. Stanley komt niet meer bij. Ik ook niet.

Ik hik van de lach maar ik weet het best. Dit kan niet meer. In 1924 was de doodstraf duidelijk geen taboe. Nu wel. En als de wereld zich geneert, worden grappen slecht verdragen. Wat kan ligt niet vast. Wat de ene dag normaal is, is de volgende een enormiteit. De grandioze spot die Monty Python in 1979 in Life of Brian met de kruisiging dreef, zou nu geschrapt worden.

Grenzen zijn er om tegenaan te beuken. Schijnheiligheid kenmerkt de filmindustrie, maar provocatie ook. Zie Quentin Tarantino, zie de gebroeders Joel en Ethan Coen – altijd bezig met de verhouding tussen film en geweld en hypocrisie. Zie ook het veelgeprezen Three Billboards Outside Ebbing, Missouri van de Britse cineast Martin McDonagh. Als adept van Tarantino en de Coens verbindt hij grof geweld met grove grappen. Hahaha. Maar in zijn film mis ik hun durf. Hun films sleuren je mee in ongerijmde agressie zonder verdoving, dat wil zeggen zónder sentiment. Maar ‘Three Billboards’ zoekt excuses, met als dieptepunt de scène met het hert. Zo’n hert is heikel in film. Het is er om in te wrijven dat het personage heus gevoelig is. (Het hert bedierf destijds bijna The Queen, actrice Helen Mirren redde haar onbuigzaamheid). En nu degradeert het ‘Three Billboards’. De hoofdpersoon is een onweerstaanbare wraakengel vol ingekookte razernij, á la Kill Bill. Maar filmer McDonagh vertrouwt het niet. Hij vreest voor het taboe op de onsympathieke hoofdpersoon en ondergraaft de wraakengel met dat hert. Ze fluistert: „Dag schoonheid”. En ja hoor, daar is die traan.

Ik schud mijn ergernis van me af bij Infinity, een expositie in de Haagse Electriciteitsfabriek van de kunstwerken van Zoro Feigl. Ze zijn wonderbaarlijk. En vervaarlijk zorgeloos. Je moet maar durven. Ja, je móet durven.