Opinie

Europese plannen van Merkel en Macron dwingen Nederland tot actie

Er was een tijd dat Duitsers die zich om begrijpelijke redenen niet senang voelden bij hun nationaliteit, de pijn van het Duits-zijn probeerden te verzachten door zich op de eerste plaats als Europeaan te definiëren. Die naoorlogse episode is voorbij. Fan en steunbeer van de Europese Unie is Duitsland uiteraard nog steeds, maar nu met een nuchter zelfbewustzijn.

Maar zelfs voor het traditioneel zo op Europa gerichte Duitsland, is het uniek om een ontwerp- regeerakkoord te beginnen met een volwaardige paragraaf over Europese samenwerking. Het stuk begint niet met banen, niet met klimaat, zelfs niet met migratie en integratie. Nee, het begint met Europa. Iedereen die nog in de illusie verkeerde dat de grote debatten over Europa achter ons liggen, weet nu beter.

Het akkoord voor een nieuw verbond van CDU/CSU en SPD heeft nog een voorlopig karakter. Het is een principeakkoord – de onderhandelaars spreken over het „resultaat van sonderingen” – voor een coalitie waartegen binnen de SPD stevig verzet leeft. Zondag mag de partij zich uitspreken over een nieuwe verbintenis met kanselier Angela Merkel, een samenwerking waarvoor de SPD bij verkiezingen werd gestraft met pijnlijk zetelverlies. Twee kleine partijafdelingen hebben het akkoord al afgewezen. Als de partijbasis akkoord gaat, duurt het vermoedelijk nog tot Pasen voordat er in Berlijn een regering is.

Europa houdt de adem nog even in, maar denkt wel alvast na over Duitse voorstellen. Vanuit Europees perspectief heeft Merkel met twee partners rekening te houden. Met SPD-voorman Martin Schulz en met de Franse president Emmanuel Macron, die Frankrijk graag weer in een spelbepalende rol ziet en alvast Franse visies lanceerde voor het post-Brexit-Europa. Het akkoord met Schulz is het langverwachte antwoord op Macron.

Wat willen Merkel en Schulz met hun „nieuwe begin voor Europa?” Een „nieuw begin” betekent vooral méér afstemming, meer samenwerking én meer integratie. Bij belastingheffing, minimumloon, defensie, Afrika-beleid. Het betekent ook meer geld uitgeven aan Europa. En op economisch terrein betekent het dat bevoegdheden die nu nog onder de landen vallen, naar de Commissie geschoven kunnen worden.

Dat is veel Europa. Het is meer Europa dan we van Merkel gewend zijn en het is in elk geval meer Europa dan premier Rutte lief is. Hij was er zondag in Buitenhof dan ook snel bij om aan te tekenen dat Nederland kiest voor bezuinigen en hervormen en niet voor extra uitgaven. Bovendien wil Nederland naar een mechanisme waarin landen eraan gehouden worden om te hervormen en bij financiële problemen niet te gemakkelijk naar Europa kijken.

Met het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie, de verkiezing van een ambitieuze Franse president en een uitgesproken pro-Europese Duitse regering in het verschiet veranderen de verhoudingen in Europa snel. Nederland heeft de Brexit al terecht aangegrepen om te investeren in coalities met kleine en middelgrote Europese landen om zo, in wisselende verbanden, tegenwicht te kunnen bieden aan al te grote Frans-Duitse stappen. Het is natuurlijk de vraag hoe ver Nederland daarmee komt, maar het is toe te juichen dat Nederland actief probeert dat nieuwe Europa mee vorm te geven. Nederland, dat traditioneel graag naar het westen kijkt voor inspiratie, zal zich steeds meer naar het continent moeten richten.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.