Nrc Recht

ICT-leveranciers hebben de Rechtspraak klemvast

De digitalisering van de rechtspraak is uitgesteld. Voor Matthieu Verhoeven in de Togacolumn, een bericht ‘dat je wist dat zou komen’.

Vorige week maakte de Raad voor de Rechtspraak bekend dat de planning voor de digitalisering van procedures is aangepast. Dat is bepaald niet voor de eerste keer.

Wie het honderden miljoenen euro’s verslindende project Kwaliteit en Innovatie (KEI) een beetje volgt, zal dat niet verbazen. Het welslagen van de automatisering werd door de Raad van State al in 2014 in twijfel getrokken.

Maar aan het project zijn zo veel carrières en prestige verbonden dat het hoe dan ook wordt voortgezet, koste wat het kost. De Plasterk-methode wordt hier niet gevolgd.

Het oorspronkelijke budget was zestig miljoen euro, maar dat is inmiddels al bijna een factor vier hoger en het eind is niet in zicht. Ook hier lijkt niemand aansprakelijk of verantwoordelijk, van eerdere fouten lijkt niets geleerd. Mij bekruipt af en toe het gevoel dat ict-leveranciers meteen een folder van de firma Bombardier bestellen als er een opdracht van de Rechtspraak binnenrolt.

Niet naar behoren

Na een (mislukte) pre-pilot in 2016 startte in september 2017 bij de rechtbanken Gelderland en Midden-Nederland een pilot met digitaal procederen in civiele vorderingszaken bij de handelskamer. Uit die pilot bleek dat het systeem niet naar behoren werkt. Het was de bedoeling dat bij alle gerechten vanaf 1 april 2018 in deze zaken digitaal zou kunnen worden geprocedeerd, maar dat is nu uitgesteld tot ergens in 2018 of 2019. Ook overige onderdelen van het KEI-programma lopen grote vertragingen op.

Een groot deel van wat er al had moeten zijn, is er nog niet. En hoe doet het wel geleverde het? Als ik het voorzichtig zeg: als een dergelijk programma gratis werd meegeleverd met mijn privécomputer, dan zou ik er wel voor willen betalen om het eraf te halen.

Grote behoefte

Laat me duidelijk zijn: er is een grote behoefte aan moderne manieren om te procederen en/of met gerechten te communiceren. Er is een noodzaak om digitale dossiers en digitale communicatie in te voeren.

Er zijn echter al jaren digitale dossiersystemen op de markt verkrijgbaar, tegen betrekkelijk lage prijzen. Ook bestaat al jaren de mogelijkheid om binnen een beveiligde omgeving te communiceren. Is het waterdicht? Dat kun je je natuurlijk afvragen. Maar misschien kan Oom Iwan toch altijd overal bij?

Voor bestaande programmatuur is in dit geval niet gekozen, de voorkeur lijkt gegeven aan een uiterst kostbare en hortende heruitvinding van het reservewiel. De voortgang van dat project staat in schril contrast tot de propaganda erover (het enige dat bij KEI volop werkt) en de zeer ingrijpende reorganisatie van het personeelsbestand bij de gerechten. Dat zorgt voor uitgedunde griffies die voor een groot deel zijn bemand met stagiaires en tijdelijke contractanten. Slechts wie bedreven is in het lezen van de Pravda haalt uit die berichtgeving de werkelijke stand van zaken.

Lange weg te gaan

Deze vertraging is erg vervelend voor eenieder die in het rechtsbedrijf werkzaamheden op procedeergebied verricht – ik formuleer dit bewust wat omslachtig.

Eenieder? Nee, is er een sprankje licht. Bij de Hoge Raad kan vanaf 1 maart 2017 digitaal worden geprocedeerd in civiele vorderingszaken. Het gaat om zo’n driehonderd zaken per jaar, met een beperkte groep advocaten en een overzichtelijke, bijna volledig “schriftelijk” gevoerde procedure.

Het is nog een lange, en ik vrees ook zeer kostbare, weg naar digitaal communiceren en procederen in de overige 1,6 miljoen rechtszaken per jaar.

De Togacolumn wordt geschreven door een rechter, advocaat en officier van justitie.

Blogger

Matthieu Verhoeven

Matthieu Verhoeven studeerde rechten aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daarna werkte hij ruim tien jaar als advocaat. Hij is sinds 1994 rechter, in diverse functies, van kantonrechter tot sectorvoorzitter, vooral werkzaam in de civiele sector van de rechtbank in Almelo. Op dit moment doet hij vooral insolventies (faillissementen en schuldsaneringen) en kort gedingen.