Het vliegveld van tweedracht is passé

Landbezetters

Al sinds de jaren ’60 is er protest tegen het plan om een vliegveld nabij Nantes te bouwen. Macron heeft nu besloten: het komt er niet.

Bewoners van ZAD (Zone à Défendre) juichen na het besluit van de Franse regering dat het Aéroport du Grand Ouest (AGO) in Notre-Dame-des-Landes, vlakbij Nantes, er niet komt. Foto Stephane Mahe/Reuters

Het is een bont gezelschap dat zich woensdagmiddag verzameld heeft in de tot actiecentrum omgebouwde koeienstal van Sylvain Fresneau. Huilend vallen bejaarde buurtbewoners, diep in capuchontruien gestoken krakers en militante boeren met druipsnorren als die van Fresneau elkaar in de armen. „On a gagné”, zingen ze als na een voetbalwedstrijd: we hebben gewonnen. Dat heeft wel even geduurd: zo’n vijftig jaar.

Kort daarvoor heeft de Franse premier Édouard Philippe in Parijs op plechtige toon een eind gemaakt aan het sinds de jaren zestig bestaande plan om hier in het boerenland ten noordwesten van Nantes een nieuw vliegveld te bouwen. De „besluiteloosheid van opeenvolgende regeringen”, zei hij, heeft voor- en tegenstanders lijnrecht tegenover elkaar gezet. De ‘Aéroport du Grand Ouest’ is het „vliegveld van de tweedracht” geworden. Het was ooit bedoeld voor de supersonische Concorde, maar het project voldoet „niet meer aan de huidige doelstellingen”, zei hij.

„Het voelt voor mij alsof ook anderen eindelijk ontdekt hebben dat de aarde toch niet plat is”, zegt activiste van het eerste uur François Verchère tussen haar joelende medestanders. Jaren heeft ze geprobeerd aan te tonen dat het mogelijk is het bestaande vliegveld van Nantes zo aan te passen dat de bewoners van die stad er minder last van hebben. Maar Notre-Dame-des-Landes was een politiek prestigeproject geworden. „Ik ben blij”, zegt ze gereserveerd. „Toch is het zorgelijk dat het zo lang kan duren voordat cijfers en wetenschappelijk bewijs serieus genomen worden.”

Daarvoor was een nieuwe president nodig. Terwijl Emmanuel Macron zich in de verkiezingscampagne nog vóór het vliegveld uitsprak, begon hij na zijn aantreden te schuiven. Hij benoemde natuurbeschermer Nicolas Hulot, een prominent tegenstander van het project, tot minister van Milieu en hij liet een commissie van wijzen nog één keer alle mogelijke opties bekijken. Zij neigden in december al naar intrekking van het project. Maar de „perfecte oplossing” bestaat niet, schreven zij.

Na 179 juridische procedures was immers al een contract gesloten met een bedrijf dat het vliegveld zou bouwen en exploiteren (Vinci). De boeren waren onteigend en konden dus in theorie verwijderd worden. Maar nadat in 2012 een poging tot ontruiming van de door honderden linkse activisten bezette 1.650 hectare grond op een fiasco was uitgelopen, durfde toenmalig president Hollande zijn vingers niet meer aan de kwestie te branden. Hij schreef een lokaal referendum uit, dat nipt door de voorstanders gewonnen werd maar geen echte rechtsgeldigheid had.

Nu zijn de landbezetters er nog steeds. Wie het terrein nadert, wordt via bekladde verkeersborden de weg gewezen naar de ‘ZAD’, de Zone à Défendre (te verdedigen gebied). De departementale weg 281 is nog altijd gebarricadeerd met vervaarlijk ogende controleposten, autobanden en kleurrijke borden met dreigende teksten voor politie en journalisten. Daarachter staan de hutjes, caravans en oude boerderijen waar de ‘zadisten’ zijn neergestreken.

Lees ook een reportage uit 2016 over de tegenstanders: Ze willen dat vliegveld niet

Vrijstaat

Veel van hen zijn nog altijd niet van plan te vertrekken. „We hebben hier een samenleving opgebouwd, dichterbij de natuur, socialer en anti-kapitalistisch”, zegt de 29-jarige Vincent. Het land wordt bewerkt, er wordt kaas en olie gemaakt. Boeren die hun land zijn kwijtgeraakt en terug willen zijn welkom, zegt hij. Maar de vrijstaat moet blijven. „Dat ideaal geven we voorlopig niet op.”

De boeren die nog niet zijn vertrokken vinden dat niet al te bezwaarlijk. „Laten we eerlijk zijn, zonder hun had hier inmiddels een landingsbaan gelegen”, glimlacht Sylvain Fresneau, die hier opgroeide en de strijd overnam van zijn vader. „Ze hebben recht om te blijven, laat de regering met ze onderhandelen. Wellicht kunnen ze ons iets leren met hun experimenten.” Om een „veldslag” te voorkomen, hoopt hij dat de politie nog even op afstand blijft. Premier Philippe geeft de landbezetters „tot de lente” de tijd om te gaan.

Boer Sylvain Fresneau met een ‘zadist’. Foto Peter Vermaas

Maar daarmee zijn de problemen voor hem nog niet voorbij. Bouwbedrijf Vinci moet voor tientallen miljoenen schadeloos gesteld worden. Voorstanders van het vliegveld, zoals Hollandes premier Jean-Marc Ayrault, ex-burgemeester van Nantes, verwijten hem en Macron „ontkenning van de democratie”. Senator van de rechtse Republikeinen Bruno Retailleau, ook uit deze regio, spreekt van „capitulatie”. De zadisten hebben immers gewonnen. „Geweld betaalt zich uit in Frankrijk.” Hij vreest dat de activisten nu andere projecten gaan proberen te vertragen.

„Wij hadden hetzelfde kunnen doen als de anderen en het doorhakken van deze gordiaanse knoop kunnen overlaten aan onze opvolgers”, sneerde Philippe in zijn verklaring. „Maar tegenstanders en voorstanders waren het over één ding eens: we moesten uit deze situatie van onzekerheid komen.” Boer Fresneau: „Daarvoor was een president nodig die niet de ballast van jarenlange partijpolitieke spelletjes met zich meesleepte. Dat werd Macron.”

    • Peter Vermaas