Column

Het gif van het moderne leven

Laatst kwam The New York Times met een fascinerende verklaring voor de invloed van zogenoemde ‘klimaatontkenners’. Wereldwijd noemt de wetenschap de opwarming van de aarde reëel. Maar wat blijkt: volgens The Times kun je bij Google zoektermen opgeven waarmee jouw advertentie bovenaan de blauwe balk van Google-resultaten verschijnt. (Er staat klein onder dat het een advertentie is.) Gevolg is dat betaalde informatie van klimaatontkenners vaak prominent in zoekresultaten over klimaatverandering te zien is, schetste de krant.

De scheiding tussen commercie en informatie, die tv en kranten hanteren, is online zo helder niet meer: Gerrit Hiemstra kan de klimaatverandering analyseren wat hij wil, maar Google heeft eigen maatstaven voor hiërarchie.

Meer normen verschuiven door online trends. Nieuwsuur-verslaggever Rudy Bouma ontmaskerde deze week op schitterende wijze een man die zich op Twitter voordeed als broer van een MH17-overledene. Hij gebruikte die valse identiteit onder meer om te ageren tegen het associatieverdrag met Oekraïne. Onder druk van Bouma moest de man toegeven dat zijn broer springlevend is. Hij liegt, zei hij, omdat de media liegen.

Je kunt zeggen: och, bedriegers en gekken zijn van alle tijden. Evengoed zien we allemaal dat sociale media worden volgepompt met trollen en bots die onder valse identiteit een politiek of commercieel belang dienen. Het gif van het moderne leven: ons onderlinge vertrouwen, traditioneel hoog, wordt bedreigd door online polarisatie en bedrog.

Vreemd genoeg heeft de politiek amper oplossingen; het is ook niet makkelijk. Minister Ollongren heeft contact met techbedrijven. Ik zou niet weten hoe dat kan helpen. Bepaalde meningen verbieden is natuurlijk zinloos: opvattingen verdwijnen niet als ze wettelijk ongewenst zijn verklaard. De Duitse regering deelt boetes uit als techbedrijven onjuistheden niet snel verwijderen – maar dan voer je in feite een staatscensor in.

Martin Sommer had zaterdag in de Volkskrant een interessant idee: geef mensen alleen toegang tot sociale media als ze zeggen wie ze zijn. Verbied de anonimiteit die bedrog ongeremd faciliteert.

In de VS heb je deskundigen die politiek en commercieel gedreven bedrog willen behandelen als verstoring van de openbare orde. In 2007 oordeelde de Hoge Raad dat daarvan sprake is bij „verstoring van de normale gang van zaken in de openbare ruimte”.

Misschien iets om eens over na te denken. Nu zien we het gif zich razendsnel verspreiden – en doen we in feite niets.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.