Violist Joseph Puglia.

Foto Martina Simkovicova

‘Berio was mijn gateway-drug naar de hedendaagse muziek’

Joseph Puglia

Violist Joseph Puglia is dit seizoen ‘Zielsverwant’ van het Muziekgebouw aan ’t IJ. Zondag voert hij met achttien violisten de Duetti per due violini van Luciano Berio uit.

„Ggghhhrgh gghhoo”, in kleedkamer A van Muziekgebouw aan ’t IJ lispelt violist Joseph Puglia (zijn rechterhand als demper voor zijn mond) een stroom ruisgeluiden. Hij imiteert de gruizige klanken van het 24ste deeltje uit Luciano Berio’s Duetti per due violini. Zijn favoriet, al was het maar omdat de twee strijkinstrumenten daar klinken als uit een oude platenspeler.

Afgezien van het ingenieuze gebruik van dempers en stokvoering (dicht bij de kam) is de melodie bijzonder, zegt Puglia: „Berio citeert een Siciliaans volksliedje. Doodeenvoudig, maar zó mooi. Er bestaat zelfs een opname waarop hij het zelf zingt.”

Joseph Puglia (New York, 1984) is dit seizoen ‘Zielsverwant’ bij het Muziekgebouw aan ’t IJ. Hij kreeg carte blanche om zes concerten samen te stellen. Voor zondag 21 januari staan Berio’s 34 Duetti integraal op het programma. Puglia voert ze uit met zestien studenten en twee collega’s, want de stukken zijn bedoeld om met zoveel mogelijk verschillende violisten te spelen.

„Het zijn eigenlijk pedagogische stukken voor violisten van verschillende niveaus”, zegt Puglia. „Toch is het artistiek volwaardige muziek. Berio past de makkelijke en moeilijke partijen namelijk meesterlijk in elkaar.”

Als geheel beslaat de reeks een rijk scala aan emoties. „Het zijn miniatuurtjes die elk een heel eigen wereld oproepen. Berio speelt met expressieve contrasten en stijlen, elke noot is doorvoeld. De duetten behoren zonder overdrijving tot de beste muziek die ik ken.”

Puglia heeft een zwak voor Berio. Of het door zijn eigen Italiaanse wortels komt - zijn grootouders kwamen van Sicilië - betwijfelt hij. Toen hij tijdens zijn studie aan de New Yorkse muziekschool Juilliard Beria’s roemruchte Sequenza VIII ontdekte, was het liefde op het eerste gehoor. „Aanvankelijk snapte ik geen snars van dat stuk, maar toch wilde ik het telkens opnieuw spelen. Al snel begon ik meer moderne muziek te luisteren.” Grinnikend: „Je zou kunnen zeggen dat Berio mijn gateway-drug naar de hedendaagse muziek is geweest.”

Hier zijn draken

Inmiddels is de violist door de wol geverfd als het om nieuwe noten gaat. Na zijn masterstudie bij Vera Beths aan het Koninklijk Conservatorium kon hij meteen als concertmeester aan de slag bij de moderne-muziekspecialisten van ASKO|Schönberg. Zijn Nederlandse solo-debuut maakte hij in 2009 met een verpletterende uitvoering van John Adams Vioolconcert. Concerto’s van Roukens, Moore, Torstensson, Pärt en Ligeti volgden. Evenals een opname van Berio’s vioolmuziek voor het label Attacca.

Van Ligeti speelt Puglia op 5 april het aartsmoeilijke Vioolconcert tijdens het Ligeti Festival. „De kleuren in dat stuk zijn ongeëvenaard. Neem die onaardse klank van de ocarina’s in het tweede deel. Of die viool en altviool uit het ensemble die als een halo om mijn solopartij zweven.”

Ligeti’s Vioolconcert is muziek van extremen, getuige de passage met zes fortes, waarna nog een crescendo volgt, en nóg één. Puglia: „‘Piu che possibele’ staat er op een gegeven moment. ‘Meer dan mogelijk’. Je weet bij voorbaat dat het niet haalbaar is, maar toch moet je het proberen. Het gaat om de worsteling. Die moet ik hoorbaar maken.”

Een paar uur na het interview stuurt Puglia een mailtje: „Ik herinnerde me zojuist een citaat van Berio over een antieke landkaart. Bij de vele blanco, nog onontdekte gebieden stond de opmerking ‘Hier zijn draken’. Hij vergeleek componeren met het stelselmatig verkennen van zulke grensgebieden.

„Als violist zoek ik ook voortdurend naar terra incognita. Ik vind het in nieuwe opdrachtcomposities, of in vergeten bestaand werk. Ik heb momenteel het zelden uitgevoerde Vioolconcert van George Antheil thuis liggen, daar ben ik razend benieuwd naar. Maar ik experimenteer ook graag met oude muziek. Vorig jaar speelde ik enkele zeventiende-eeuwse vioolstukken uit ’t Uitnement kabinet. Geweldig vond ik dat. Ik jaag mijn eigen draken achterna.”

    • Joep Christenhusz