Ministerie weet al sinds 2016 van grootschalige mestfraude

Mest Dat er op zulke schaal gefraudeerd werd met mest, was volgens minister Schouten onbekend. Maar het stond al in een rapport.

Foto Koen Suyk/ANP

Het ministerie van Landbouw weet al sinds mei 2016 dat de mestfraude in Nederland georganiseerd en grootschalig is. De bevindingen staan in een rapport dat bijna twee jaar in een la lag van het ministerie, dat toen onderdeel was van het ministerie van Economische Zaken.

Een brief over het rapport is pas in december vorig jaar naar de Tweede Kamer gestuurd, het rapport zelf is maandag op de website van de overheid gepubliceerd. Het stelt vast dat door „agrarische ondernemers, intermediairs, adviseurs en mestverwerkers in gezamenlijkheid gefraudeerd” wordt. De onderzoekers spraken met betrokkenen in de mesthandel. Ze noemen de fraude „grootschalig” en georganiseerd. Ook menen ze dat „een aantal, bij naam genoemde adviesbureaus meewerken aan de mestfraude”. Fraudeurs lopen volgens de onderzoekers nauwelijks risico om gepakt te worden.

Binnenskamers

De eind oktober aangetreden minister Carola Schouten (Landbouw, CU) maakte het rapport ‘Mest onder de loep genomen. Onderzoek fraudepraktijken van beeld tot advies’ openbaar na berichtgeving in vakblad Boerderij over het bestaan van het document. Het is geschreven door oud-Tweede Kamerlid en boer Piet Blauw (VVD) en oud-accountant Marco Korff. Blauw zegt niet te weten waarom hun rapport binnenskamers is gehouden. De woordvoerder van Schouten zegt dat zij het rapport niet kende. „Toen zij er in december van hoorde, heeft zij het rapport meteen naar de Kamer gestuurd.”

Opvallend is dat nadat de onderzoekers het rapport in 2016 bij het ministerie hadden ingeleverd, de overheid naar buiten toe is blijven volhouden niet te weten in welke mate gefraudeerd wordt met mest. Zo ook tijdens een hoorzitting van de Tweede Kamer, medio 2017. Die hoorzitting ging over de vraag of het bij mestfraude, zoals de sector zelf steeds benadrukt, om ‘een paar rotte appels’ gaat, of dat er meer aan de hand is, wat uit rapporten van onder meer de politie is op te maken. Toezichthouder namens de overheid NVWA zei tijdens die hoorzitting dat de omvang van mestfraude „niet bekend” was.

De conclusies van het rapport sluiten aan bij de uitkomst van een onderzoek van NRC uit november. Daaruit bleek dat mesthandelaren in het zuidoosten van het land samenspannen met veehouders, mestverwerkers en mesttransporteurs. De fraudeurs worden bovendien gefaciliteerd door onder meer adviseurs en de Rabobank. Van de 56 door NRC onderzochte bedrijven in de mestsector bleken er 36 (64 procent) te zijn beboet, verdacht, of veroordeeld door de NVWA of door het Openbaar Ministerie.

Lees ook het onderzoeksverhaal: Het Mestcomplot

Actieplan tegen fraude

Direct na publicatie zei de net aangetreden minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) boos te zijn. Dat er gefraudeerd werd wist ze, maar dat op deze schaal werd samengespannen, was volgens haar onbekend. De sector presenteerde onlangs een actieplan tegen de fraude. Zo komt er een keurmerk voor mestbedrijven.
Volgens Kamerlid Rik Grashoff (GroenLinks) is dit een „typisch gevalletje van rapport in de la houden”. Grashoff: „Het bevestigt de houding van het ministerie. De Kamer wordt op afstand gehouden.”

Schouten was twee weken en twee dagen minister van Landbouw toen ze geconfronteerd werd met de eerste publicaties over de wijdverbreide mestfraude. Lees ook het interview met haar: ‘Ik kon mijn boosheid niet goed verhullen’
    • Esther Rosenberg
    • Joep Dohmen