De 10 filmfestivals die ertoe doen

De concurrenten van IFFR Het filmfestival van Rotterdam is het begin van een jaar vol filmfestivals. NRC zette de belangrijkste tien op een rij, van Cannes en Venetië tot het festival van Hongkong.

Jean-Luc Godard. Cannes filmfestival, 1968. Foto Getty Images, AFP

Natuurlijk is Internationaal Film Festival Rotterdam het belangrijkste van de wereld. Althans voor de Nederlandse filmwereld, zeker de arthousewereld. En al helemaal voor filmliefhebbers in Rotterdam. Het is een van de best bezochte culturele evenementen van Nederland en trekt een flink aantal buitenlandse bezoekers. Hoezeer tel je dan mee op wereldschaal? Dat is niet eenvoudig te bepalen. Alle lijstjes zijn subjectief, ook als je naar min of meer objectieve criteria als aantal wereldpremières en professionele bezoekers kijkt.

Venetië, met Benito Mussolini (jaartal onbekend).

Foto Getty Images, AFP

Het aantal echt grote festivals is beperkt. Veteranen en vakbladen zijn het over één ding eens: Cannes is de koningin en Venetië de grande dame. Niet alleen omdat iedereen daar op de rode loper wil, het is ook een kwestie van status en traditie: ze dragen de geschiedenis met zich mee van alle grote films die er ooit in première gingen. En kunnen zich permitteren om een zeer streng wereldpremière-beleid te hanteren: bij ons als eerste, of niet.

Een top-10 opstellen is lastig. Rotterdam trekt veel meer publiek dan Cannes, maar dat richt zich ook op professionals. Er zijn dus vele variabelen om het belang van filmfestivals af te meten. Afhankelijk van hun profiel is de pers (media-aandacht) of de ‘industry’ belangrijk (‘hier worden zaken gedaan’).

Wat is eigenlijk de rol van een filmfestival? Voor arthouse en ‘kwaliteitsfilms’ zijn ze een podium om aandacht, ‘buzz’, te genereren. Tenzij ze een eigen filmmarkt hebben, zoals Cannes of Berlijn, komen distributeurs steeds minder naar de grote festivals om films te kopen: dat doen ze elders. Zij grasduinen in het aanbod van films die nog in de maak zijn. Programmeurs van filmtheaters komen reeds aangekochte films bekijken, programmeurs van kleinere filmfestivals komen er titels scoren.

Je kan dus kijken naar aantallen bezoekers, aanwezige pers of professionals. Of in hoeverre films ‘reizen’ naar andere festivals. Wij legden zoveel mogelijk cijfers naast elkaar, maar moderne festivals zijn bedrijven die weten hoe ze met statistieken kunnen flatteren – door te rekenen in ‘bezoeken’ of ‘bezoekers’, of betaald bezoek bij vrijkaartjes op te tellen.

  1. Festival de Cannes:

    De koningin van de festivals

    Cannes is het meest prestigieuze filmfestival ter wereld, het culturele evenement waar wereldwijd het meest over wordt geschreven. De Gouden Palm is qua status belangrijker dan de Oscar: de enige echte mondiale filmprijs. Cannes is een festival voor professionals, het publiek mag hopen op een kaartje voor een gala. Cannes heeft traditie en glamour, vertoont in zijn vier programma’s een mix van kunstzinnige cinema, mondiale ontdekkingen en de beste glamourfilms uit Hollywood. Zijn focus op gevestigde auteurs levert ook kritiek op: Cannes zou blinde vlekken hebben voor echte innovatie, vrouwen, Afrika.

  2. Toronto International Film Festival:

    De no-nonsense concurrent

    Opgericht als ‘festival of festivals’: een plek om het allerbeste van de door Europese filmfestivals gedomineerde kalender in Noord-Amerika te introduceren. Toronto is echt publieksfestival, zijn prijs is een publieksprijs – en een graadmeter voor de Oscars: denk aan The King’s Speech of 12 Years a Slave. Voor de Amerikaanse vakpers staat Toronto allang op nummer 1.

  3. Mostra Internazionala d’arte Cinematografica, Venetië:

    De grande dame

    Opgericht als paradepaardje van Mussolini (Cannes zag het licht als haar anti-fascistische tegenhanger). Oudste grote festival ter wereld. Magneet voor sterren en paparazzi. Maar de laatste jaren onder directeur Alberto Barbera en zijn strenge premièrebeleid ook de plek waar je in Europa weer moet zijn voor de Oscarfilms en een blik op de betere arthouse en wereldcinema.

  4. Internationale Filmfestpiele Berlin/Berlinale:

    De activist

    De Berlinale droeg lang de last van de Koude Oorlog, als ‘raam op de vrije wereld’. Hollywoodglamour in West-Berlijn, in hartje Oost-Duitsland. In de jaren 60 sterk gepolitiseerd, werd in de jaren 80 de blik ook weer op Amerika gericht. Wat de Berlinale een hybride karakter geeft: rode loper-glamour op een zeer politiek geladen festival, met veel aandacht voor activisme. Toen de huidige directeur Dieter Kosslick bekendmaakte dat hij in 2019 stopt – op de Berlinale blijven directeurs tien tot twintig jaar aan – toonden bijna 80 Duitse filmregisseurs zich in een open brief bezorgd over de toekomst.

  5. Sundance Film Festival:

    De broedplaats

    Het belangrijkste festival van de VS, in Utah, voor de zogeheten indie-film, echt onafhankelijke, of in de schaduw van grotere producenten en studio’s geproduceerde films van jong talent. Broedplaats, doordat oprichter, acteur-regisseur Robert Redford, van meet af aan flink investeerde in beurzen en workshops. Filmmakers als Paul Thomas Anderson, Darren Aronofsky, Quentin Tarantino en Steven Soderbergh begonnen hier. Recente ontdekkingen: Boyhood, Get Out, Little Miss Sunshine, Whiplash.

  6. International Film Festival Rotterdam:

    Het eigenwijze tijgertje

    Een zeer groot publieksfestival, maar uiterst eigenzinnig. Een festival dat zich al 47 jaar richt op debutant en experiment, kunstfilms en het grensgebied met beeldende kunst, (her)ontdekking van onbekende filmculturen. Heeft te kampen met concurrentie van Berlijn. IFFR wil veel, doet veel, is eclectisch en soms een beetje te veel voor de gewone filmliefhebber.

  7. Pusan International Film Festival:

    Venster op Azië

    Wie zoekt naar nieuwe regisseurs en trends uit Azië gaat naar Pusan, Zuid-Korea. Toen het festival de afgelopen jaren onder politieke druk stond door het vertonen van een omstreden film over een ongeluk met een veerboot, kwam de halve filmwereld Pusan te hulp.

  8. International Film Festival San Sebastian:

    De Spaanstalige film

    Was oorspronkelijk een zuiver Spaanse aangelegenheid, en inmiddels de Europese poort naar Latijns-Amerika, ook door coproductiemarkt. Uitgebreid programma met veel nevensecties en retrospectieven, vaak aan acteurs gewijd.

  9. Festival internazionale del film Locarno:

    Auteursfilms van nu

    Het kleinste van de grote festivals, of het grootste van de kleine. Speciale attractie: retrospectieven en de openluchtvertoningen op de Piazza Grande. De competitie is sterk gericht op filmauteurs, met name Aziatische.

  10. Hong Kong International Film Festival:

    Het Cannes van Azië

    Het grootste culturele evenement van Hongkong trekt vooral gevestigde Aziatisch namen. De filmmarkt is van het grootste belang om nieuwe productie te ontdekken.

Wat is jouw favoriete film van 2017? Doe mee met de NRC Filmwedstrijd en win kaarten voor de NRC Filmdag