Catalonië regeren via Skype mag niet

Carles Puigdemont

Het separatistisch blok won in december de Catalaanse regioverkiezingen. Maar lukt het ook om Puigdemont weer in het zadel te krijgen?

De Catalaanse regiopresident Carles Puigdemont spreekt vanuit Brussel partijleden in Catalonië toe. Foto AFP

Carles Puigdemont liet zich op 21 december als ‘banneling’ in Brussel toejuichen als winnaar van de Catalaanse verkiezingen. In de uitslag zag hij een mandaat om opnieuw de regioregering van Catalonië te gaan leiden. Met in zijn achterhoofd de levenswens om zijn geboortegrond af te scheiden van Spanje.

Maar dat laatste is een zorg voor later. De verschillende separatistische partijen zijn het eens dat Puigdemont de aangewezen man is om het zogenoemde procès van afscheiding verder aan te voeren. Maar hoe krijgt de eind oktober door de Spaanse regering afgezette regiopresident vanuit België eigenlijk die leiding weer in handen? Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Sterker nog: het lijkt praktisch uitgesloten dat Puigdemont later deze maand aan een tweede termijn zal kunnen beginnen. Waarom is dit zo lastig?

NRC legde die vraag voor aan Ana María Ovejero Puente, hoogleraar constitutioneel recht aan de Europese Universiteit in Madrid. In aanloop naar deze woensdag, als het nieuwe Catalaanse parlement wordt geïnstalleerd, benadrukt zij dat „niets met 100 procent zekerheid” is te zeggen. „De huidige situatie in Catalonië is zo uniek dat er geen enkele precedenten zijn. Zelfs voor de experts is het afwachten wat er zich écht gaat afspelen”, stelt Ovejero Puente in het zakencentrum van Madrid. Er zijn voor Puigdemont zeker drie barrières:

Studio NRC

  1. De volgende president van Catalonië moet eerst geïnstalleerd worden als regio parlementslid.

    Ovejero Puente: „Van de 135 parlementariërs zullen er in ieder geval acht ontbreken als de installatie begint. Vijf van hen, onder wie Puigdemont, bevinden zich buiten Spanje in wat zij noemen ‘ballingschap’. En drie anderen zitten vast in voorarrest: zij vluchtten niet voor de aanklachten wegens rebellie en opruiing.

    Volgens de regels moet ieder parlementslid persoonlijk aanwezig zijn als ze de eed of de belofte afleggen. Rechter Pablo Llarena van het Spaanse Hooggerechtshof heeft echter expliciet uitgesproken dat de opgesloten parlementariërs hoe dan ook de mogelijkheid moeten hebben hun werk uit te oefenen. Het is aan het nieuwe presidium daar een oplossing voor te vinden. Mogelijk is een schriftelijke procedure voor hun installatie voldoende. Maar dat geldt waarschijnlijk niet zonder meer voor Puigdemont en de vier anderen. Als het presidium hen toch die mogelijkheid geeft, bestaat de kans dat het Hooggerechtshof zal interveniëren. Dan komt alles stil te liggen. Er is ook geopperd dat het presidium eerst de hele installatieprocedure zal aanpassen om te voorkomen dat Puigdemont zich persoonlijk hoeft te melden.”

  2. Een regiopresident moet fysiek aanwezig zijn bij het debat over zijn installatie.

    Ovejero Puente: „De juristen van het Catalaanse parlement hebben deze week duidelijk gemaakt dat Puigdemont zich niet vanuit Brussel mag presenteren. Deze uitspraak heeft zoveel juridische waarde dat het presidium daar bijna niet omheen kan. Zelfs al wordt Puigdemont op één of andere manier geïnstalleerd als parlementariër, dan zal hij eind deze maand in ieder geval persoonlijk zijn kandidatuur als regiopresident moeten verdedigen. Dat mag niet via een video-verbinding en ook mag een ander parlementslid niet namens hem het woord voeren. Een terugkeer naar Catalonië is geen optie voor Puigdemont, want dan wacht hem de cel. Er is weliswaar geen Europees opsporingsbevel meer tegen hem, maar in Spanje wordt hij nog wel verdacht van ondermeer rebellie en opruiing. Daar staan zeer zware straffen op.”

    Lees ook over separatisme in Europa: Catalonië heeft nog niet veel vrienden
  3. Puigdemont komt tijd te kort om als een martelaar vanuit de Spaanse gevangenis te regeren.

    Ovejero Puente: „Als Puigdemont in de gevangenis komt, dan is het niet zo dat voor hem automatisch dezelfde regels gelden als voor de drie parlementariërs die al een tijd vastzitten. Die mogen op basis van een aanwijzing die de rechter vorige week heeft gegeven al wel hun stemrecht laten gelden.

    Puigdemont daarentegen zou na een eventuele arrestatie in Spanje eerst allerlei procedures moeten doorlopen. Daarmee zal waarschijnlijk eenvoudigweg zijn tijd verstrijken om tot nieuwe regiopresident te kunnen worden aangesteld.”