De EU als stuurloos vlot waarop zich een ramp voltrekt

Dans

De Stadsschouwburg Amsterdam haalt twee Griekse voorstellingen naar Nederland. ‘Europium’ schetst een apocalyptisch beeld van Europa.

In de voorstelling ‘Europium’ slepen de dansers voortdurend met houten palen. Foto Mike Rafail

Maakten veel Nederlanders zich vijf jaar geleden zorgen over de bezuinigingen op de kunst, in Griekenland is er de laatste jaren pas echt rigoureus gesneden. Mede onder druk van de EU moest in zo ongeveer alle voorzieningen gesneden worden. Geen wonder dat Europa de gemoederen daar bezighoudt. Voor de kunstwereld blijkt de nijpende leefsituatie een rijke voedingsbodem, zoals te zien is in de twee voorstellingen die de Stadsschouwburg Amsterdam in het kader van het programma Made in Athens presenteert.

Europium – gezien op een videoregistratie – is het Nederlandse debuut van het in 2006 opgerichte Atheense dansgezelschap RootlessRoot. Regisseurs Linda Kapetanea en Jozef Frucek schetsen in de voorstelling uit 2015 een weinig hoopgevend, zelfs apocalyptisch beeld van Europa, voorafgegaan door een absurdistische amuse en verluchtigd met een scheut humor.

Het voorafje is een kleine verhandeling over kunst, kunst die nut noch boodschap hoeft te hebben, kunst die over en voor zichzelf mag spreken. Waarna de spreker zijn woorden inslikt. Want Europium gaat natuurlijk wél ergens over, namelijk over het gammele ‘Europese project’. De titel is veelbetekenend: Europium is de naam van het element EU63 dat, aldus de makers in een eerder interview, op zichzelf geen functie heeft in de biologie, instabiel is en snel oxideert. De symboliek moge duidelijk zijn.

In de choreografie voor drie mannen en twee vrouwen zijn ook verwijzingen te bespeuren, al zijn ze bedekt. De danstaal van RootlessRoot is gebaseerd op martial arts en de voeten worden dus stevig in de vloer geplant, de bewegingen zijn groot, stromen vloeiend en organisch door het lichaam, met plotse uitbarstingen en abrupte accenten. Met name de duetten van Kapetanea en Paul Blackman creëren een beeld van een vechtrelatie, met een naar onafhankelijkheid strevende vrouw die in toom wordt gehouden door de man. Hun verbinding is een kunstmatige. Ook bij anderen gaat het er niet zachtzinnig aan toe.

Daarin, en in het voortdurende verslepen van steeds meer houten palen, is met enige goede wil de echte inspiratie voor Europium te herkennen. Kapetanea en Frucek zagen een parallel tussen het Europa van nu en de waargebeurde geschiedenis van het vlot van de Méduse, het Franse fregat dat in 1816 verging. Van de kleine 147 schipbreukelingen waren, na twee weken stuurloos dobberen op de oceaan, nog vijftien in leven. De rest was verdronken, verhongerd, overboord gegooid of gesprongen of door lotgenoten opgegeten.

De ramp voltrok zich, aldus Kapetanea en Frucek, omdat de kapitein zijn positie niet te danken had aan zijn kundigheid maar aan politieke koehandel. Pas tegen het einde van de voorstelling wordt de analogie ineens geconcretiseerd, met een ‘kapitein’ die onverstoorbaar blijft oreren over het Europese project en nieuwe horizonten, onderwijl steeds verder verstrikt rakend in een chaotische constructie. Dan is het uiteindelijk toch lastig niet aan Jean-Claude Juncker te denken.

Europium van RootlessRoot, 16 en 17/1, Amsterdam. Inl: stadsschouwburgamsterdam.nl