Vals raketalarm op Hawaï roept vragen op over Amerikaanse voorbereidheid

Een medewerker van de nooddienst drukte op een verkeerde knop. Verwarring over de toedracht van het loze alarm doet de vraag rijzen hoe voorbereid de Amerikaanse overheid is op een nucleaire calamiteit.

Een alarmbericht op de mobiele telefoon van Alison Teal, een inwoner van de Amerikaanse staat Hawaï, met de tekst "Noodalarm: dreging van ballistische raket die Hawaï nadert. Zoek onmiddellijk beschutting. Dit is geen oefening." Het bericht werd zaterdag naar alle inwoners van Hawaï gestuurd. Korte tijd later bleek dat het ging om een vals alarm. Foto Alison Teal / AFP

Amerika is weer eens geconfronteerd met een oude angst, die van een kernoorlog. Een vals raketalarm in Hawaï heeft op zaterdagmorgen 38 minuten lang voor grote paniek gezorgd. Inwoners van de eilandengroep in de Stille Oceaan kregen op hun telefoon en op radio en televisie een alarmmelding over een „dreiging van een ballistische raket”, die onderweg zou zijn naar de Amerikaanse staat. „Zoek onmiddellijk dekking. Dit is geen oefening.”

Hierop volgden minuten van grote onzekerheid. Veel mensen zochten een schuilplaats, lokale media meldden grote paniek onder de bevolking. De fout werd op Twitter snel rechtgezet door rampenbestrijdingsdienst EMA, maar het duurde bijna veertig minuten voordat de melding op mobiele telefoons was hersteld.

Volgens David Ige, de gouverneur van Hawaï, was er een menselijke fout gemaakt door een medewerker van het Hawaï Emergency Management Agency. Een standaardprocedure „tijdens de wisseling van een dienst” was verkeerd gegaan, nadat een medewerker op „de verkeerde knop” had gedrukt. Opmerkelijk genoeg kwam het Witte Huis met een heel andere verklaring: het was een oefening geweest. Die verwarring doet de vraag rijzen hoe voorbereid de Amerikaanse overheid is op een nucleaire calamiteit.

Studenten zoeken beschutting nadat een alarm afging op een parkeerplaats van de Universiteit van Hawaï in Honolulu op zaterdag. Foto Joe Walker / Reuters via Twitter

Een nucleaire oorlog is voor inwoners van Hawaï niet iets abstracts. De afgelopen maanden zijn ze getuige van een oplopende spanning tussen de Verenigde Staten en Noord-Korea, waarbij beide zijden oorlogstaal uiten. Noord-Korea schiet regelmatig ballistische raketten af waarop kernwapens bevestigd kunnen worden. Het land zegt dat zelfs het vasteland van de Verenigde Staten binnen bereik is.

Politiek van verbaal geweld

President Donald Trump voert een politiek van verbaal geweld. Hij noemde de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un een ‘maniak’ en Rocket Man, en schepte op Twitter op over zijn ‘nucleaire knop’. „Die is veel groter en machtiger dan die van hem, en mijn Knop doet het!” Deze tactiek is bedoeld, zei Trump vorige week tegen The Wall Street Journal, om tegenstanders te onderwerpen. „Dat zie je veel bij mij. En dan is iemand opeens mijn beste vriend.”

Toen in de Verenigde Staten de paniek over het valse alarm was weggezakt, ontstond onrust over de vraag wat er had kúnnen gebeuren. Hoe had president Trump gereageerd als hij was geïnformeerd over een aanval op Hawaï? „Stel je voor dat een vals atoomalarm in beeld was gekomen tijdens Fox & Friends”, schreef de conservatieve commentator David Frum. Trump is een trouwe kijker van het Fox News-ochtendprogramma, en reageert vaak impulsief op wat hij daar ziet.

Stel je voor dat een vals atoomalarm in beeld was gekomen tijdens Fox & Friends

Trump heeft in het verleden vaak roekeloze uitspraken over Amerika’s kernwapenarsenaal gedaan. Als presidentskandidaat zei hij: „Iemand van Islamitische Staat valt ons aan. Wil je dan niet terugvechten met een atoombom? Waarom maken we ze dan?”

Het beheer van Amerika’s nucleaire arsenaal is, ook zonder Trump, „inherent gebrekkig”, schreef Eric Schlosser onlangs in The New Yorker. Schlosser schreef het alarmerende boek Command and Control, over het risico van een kernoorlog door menselijke fouten. Volgens Eric Schlosser „groeit het gevaar van misrekeningen en fouten” door het gespannen karakter van de Amerikaanse buitenlandse politiek. Daarmee neemt ook de kans op een kernoorlog-per-vergissing toe.

Lees ook de recensie van Command and Control door Juurd Eijsvoogel

Wakker gebeld

De laatste keer dat Amerika aan zo’n ramp ontsnapte, was op 3 juni 1980, onder president Jimmy Carter. Zijn adviseur Zbigniew Brzezinski werd midden in de nacht wakker gebeld, omdat 220 ballistische raketten met nucleaire lading onderweg waren van de Sovjet-Unie naar de VS. Korte tijd later hoorde hij dat het er 2.200 waren. Brzezinski moest volgens het protocol president Carter wekken. De president zou de tegenaanval lanceren. Maar vlak voordat hij dat wilde doen, werd hij gebeld: het was loos alarm, door een kapotte chip in een computer. Een jaar eerder had zich een soortgelijk incident voorgedaan.

Het beheer van kernwapens komt uiteindelijk neer op menselijke inschattingen, en menselijk falen, betoogt Eric Schlosser. Momenten als in Hawaï dit weekend testen een van nature zwak systeem in een ongewoon instabiele politieke periode. De blunder van dit weekend had heel anders kunnen aflopen.

Correctie (15 januari 2018): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Brzezinski wakker werd gebeld met de mededeling dat 2.200 ballistische raketten onderweg waren naar de VS, en dat hij later hoorde dat het er 2.200 waren. Die getallen zijn onjuist. Het getal 2.200 moet 220 zijn, en 22.000 moet 2.200 zijn. Dat is hierboven aangepast.

    • Guus Valk