Brieven

Reactie Paul Scheffer: ons driestroompjesland

Scheffer ziet de belangrijkste breuklijn over het hoofd

In zijn opinieartikel Ons driestroompjesland schrijft Paul Scheffer dat verbindende ideeën in ons land ontbreken, waardoor de samenleving uiteendrijft (6/1). Hij noemt vijf breuklijnen: hoog-/laagopgeleid, gevestigden/nieuwkomers, seculier/religieus, jong/oud en mens/natuur. Volgens hem is een nieuw sociaal contract het aangewezen lijmmiddel.

Scheffer ziet echter een zesde, fundamentelere breuklijn over het hoofd. Het is de breuklijn in de wijze waarop de werkelijkheid wordt beleefd. Aan de ene kant staan degenen die de wereld verstandelijk tegemoet treden en de mens als rationeel wezen zien. Aan de andere kant zij die het leven in eerste instantie gevoelsmatig benaderen en de mens als meer irrationeel ervaren en beschouwen.

Een sociaal contract is bij uitstek iets wat wordt uitgedacht. Het behoort volledig tot die eerste werkelijkheidsbeleving. Evenals het essay van Scheffer dat vol staat met woorden als idee, ideaal en belang. Een sociaal contract zal nooit de diepste breuk kunnen helen. Sterker nog, het kenmerkt eerder het probleem, dan dat het bijdraagt aan de oplossing. Zoals de vis het water van zijn kom niet ziet, zo is Scheffer zich niet bewust van zijn rationele kijk.

Weinig mensen hebben het gevoel een contract te hebben afgesloten. De beleving is veelal dat we in dit land zijn geboren en dat we hier tot bewustzijn zijn gekomen. We ervaren dit als onze natuurlijke gemeenschap, die ons vertrouwd is en waar we ons geborgen en verbonden mee willen voelen. Om de samenleving te versterken moet worden aangesloten bij deze werkelijkheidsbeleving.

Scheffer (2)

Krachten die ons verdelen

Paul Scheffer levert een bijdrage aan de discussie over het algemene versus het individuele belang. Net als het rapport ‘De Sociale Staat der Nederlanden’ van het SCP gaat het daarbij vooral over het probleem: de breuklijnen in de samenleving, die het vertrouwen in de gemeenschap als geheel ondermijnen.

Het vreemde is dat die lijnen eigenlijk nauwelijks veranderd zijn: arm-rijk, jong-oud, hoog- versus laagopgeleid, binnen- en buitenlanders: op zich niet nieuw. Vanwaar dan de plotse relevantie?

Het SCP geeft een hint in de pikante opmerking dat er aan de vraagzijde van politiek (wat wij kiezers vinden) misschien minder is veranderd dan aan de aanbodzijde (waar politici het over hebben).

In dat krachtenveld verliezen de krachten die ons verdelen het van de krachten die ons verbinden. Het zou goed zijn die balans te herstellen en die laatste eens boven water te halen.

Als Scheffer dat ‘nationale identiteit’ wil noemen, prima. Zolang we ons er gezamenlijk maar wél bij voelen. Wedden dat zijn nieuwe burgerlijk contract dan ook een stuk vlotter in beweging komt?


Denktank Innovatie & Vertrouwen

Scheffer (3)

Innoveren is de oplossing

In dezelfde bijlage als het stuk van Scheffer staat gelukkig een therapievoorstel voor een deel van onze tekortkomingen: een pleidooi van studenten uit Delft om in Nederland véél meer te investeren in onderwijs en onderzoek in technologische innovatie (Nederland is een kenniseconomie? Investeer dan ook!, 6/1).

Het „onvermogen om in tijden van globalisering een nieuwe verbeelding van de Nederlandse samenleving vorm te geven” (Scheffer) kan volgens mij worden aangepakt door een sterke(re) kennisprofilering van ons land, in Europa maar ook wereldwijd.

Wij zijn bijvoorbeeld van de hele wereld dé deskundigen in waterbeheer. Omdat wij het eerste land zijn dat zijn eigen territorium grotendeels zelf heeft aangelegd en in stand houdt, dankzij eeuwen van technologische innovatie.

Als we ons hierop profileren kunnen wij onze nationale trots herwinnen, en daarmee het gevoel dat we ons als Nederlandse samenleving nuttig kunnen maken voor de wereld. Maar dan moeten we er wel massaal in gaan investeren.

Investeren met geld, maar ook met meer media-aandacht voor de vele technologische innovatie die er in Nederland al bestaat, op velerlei terreinen.

Geef innovatieve bedrijven meer ruimte om hun verhaal te vertellen, zodat we ook meer mensen krijgen die aan onze „nieuwe verbeelding” willen bijdragen.

Correcties/aanvullingen

Attenborough

In de column Boef is een vlieg op een boleet (11/1, p. C4) is sprake van de filmer Richard Attenborough. Bedoeld was de filmer David Attenborough, zijn broer.

Zonnepanelen

In het artikel Alle daken in Nederland vol zonnepanelen (9/1, p. E4-E5) staat dat Marcel Kiekebos directeur is van Kiekebos Installatietechniek in Assen. Dat klopt niet. Het gaat om Kiekebos & Bakker Klimaattechniek in Staphorst.