Waarom ligt de afhandeling van de schademeldingen in Groningen al sinds eind maart stil?

Aardbevingsschade Sinds de beving in Groningen maandag regent het weer schademeldingen. Maar de afhandeling ligt al sinds maart stil. Waarom?

Schade aan een woning in Slochteren. Foto werd gemaakt in 2014, tijdens een bezoek van toenmalig minister van Economische Zaken Henk Kamp aan het aardbevingsgebied. Foto Catrinus van der Veen/ANP

De hele zaak „stort in ieder geval niet in”. Appelteler Lukas Duijts (78) kan er nog positief naar kijken, zegt hij aan de telefoon, maar eigenlijk vindt hij het „waardeloos” dat er voorlopig niks gedaan wordt met zijn melding van scheuren na de gasbeving van Slochteren (27 mei 2017, 2,6 op de schaal van Richter). Omdat op 31 maart vorig jaar de schadeafhandeling in Groningen is stilgelegd in afwachting van een nieuwe procedure ligt Duijts’ melding nu al driekwart jaar op een stapel. Ja, een week of vier geleden kwamen er wel een paar mensen foto’s maken en alles noteren. „Maar nu is het afwachten.” Hoe lang – hij heeft net als duizenden Groningers geen idee.

Een nieuw protocol voor schadeafhandeling is langzamerhand een van de grootste hoofdpijnkwesties geworden in het Groningendossier. In eerste instantie leek het een grote doorbraak toen eind maart bekend werd dat gaswinner de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) uit het proces voor schadeafhandeling zou stappen en de Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders de verantwoordelijkheid overnam. Bewoners van het bevingsgebied klaagden al jaren over een oneerlijk en traag proces. Op 1 juli zou er een nieuw afhandelingsprotocol hebben moeten liggen.

Maar tot op de dag van vandaag zijn de onderhandelende partijen – het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, de NAM, lokale overheden en belangengroepen – het nog niet eens over de precieze invulling van dat protocol. Sinds de zware beving bij Zeerijp van afgelopen maandag – 3,4 op de schaal van Richter - heeft minister Eric Wiebes (VVD) herhaaldelijk benadrukt haast te willen maken. Minister-president Mark Rutte had het vrijdag over „binnen twee weken afspraken maken”.

‘Juridisch geneuzel’

Na het stopzetten van de afhandeling in maart zijn de bevingen niet gestopt. Tussen eind maart en de zware beving van maandag waren er al ruim 4.000 meldingen, daar kwamen afgelopen week nog ruim 2.000 bij. Tijdens een bezoek aan het bevingsgebied deze vrijdag zei Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen dat deze Groningers het slachtoffer zijn van „juridisch geneuzel”.

Lees het hoofdredactioneel commentaar: Breng de winning van gas in Groningen nu versneld terug

Dat het tot nu toe niet lukt om een doorbraak te forceren heeft verschillende redenen. Vooropgesteld: er hebben al meerdere concepten gelegen voor een nieuw protocol en enkele onderdelen staan ook al min of meer vast. Zo komt er in ieder geval een nieuw op te richten Instituut Mijnbouwschade (IM) dat schades onafhankelijk zal beoordelen.

Sinds 2016 ligt de bewijslast bij de NAM, maar over de juridische invulling van dit „bewijsvermoeden” in het protocol is nog altijd gesteggel. Het gaat er dan vooral om wat het uitgangspunt is: is het aannemelijk dat er andere oorzaken zijn voor de schade, of moet je eerst uitsluiten dat gaswinning de oorzaak is? Een andere kwestie is binnen welk gebied bevingschade kan optreden. Uiteindelijk moet de NAM, als aansprakelijke partij, akkoord gaan met deze punten.

Essentieel is ook het zogenoemde schadefonds. Groningen heeft de vurige wens dat de overheid garant gaat staan voor het uitbetalen van vergoedingen en vervolgens zelf met de NAM uitvecht of de joint venture van Shell en ExxonMobil ook betaalt. Op die manier heb je als burger niks meer te maken met het bedrijf. Het lijkt erop dat dit fonds er gaat komen, maar het is nog niet duidelijk met welke voorwaarden en wanneer – vermoedelijk duurt het nog maanden om dit op te zetten. In ieder geval bestaat bij de meepratende actiegroepen het vermoeden dat de overheid een fonds pas aandurft wanneer de onderhandelingen met de NAM zijn afgerond – niet eerder.

Tussentijdse oplossing

Ondertussen rijst de vraag of er geen tussentijdse oplossing verzonnen kan worden, vooral na de beving bij Zeerijp. NAM-topman Gerald Schotman leek afgelopen woensdag op NPO Radio 1-programma 1 op 1 te hinten op een alternatieve oplossing als er niet binnen een maand een nieuwe aanpak ligt. Belangengroep Groninger Gasberaad vroeg Wiebes alvast te beginnen met simpele schades rondom het epicentrum van ‘Zeerijp’.

De Vereniging Eigen Huis (VEH) dreigde afgelopen week zelfs met een kort geding tegen de NAM. Als de NAM het bewijsvermoeden niet onmiddellijk zal toepassen, dan wil de VEH dat in een procedure afdwingen. Volgens de organisatie is het juridisch gezien volstrekt onlogisch dat de schadeafhandeling stilligt – er is gewoon een burgerlijk wetboek waardoor de NAM verantwoordelijk is voor de door haar veroorzaakte schade. „Het is helemaal niet nodig en ook onwenselijk om te wachten op een nieuw protocol”, herhaalde VEH haar standpunt in een brief aan Wiebes.

Appelteler Duijts is inmiddels pessimistisch. Het gaat nu al zo lang over dat protocol. „Ze zeggen dat het beter wordt. Eerst zien, dan geloven.”