‘Meneer de president, bent u een racist?’

Verenigde Staten

Het vulgaire en kwetsende taalgebruik van president Trump heeft wereldwijd tot grote ophef geleid. Niet alleen de ‘shithole countries’ voelen zich gegriefd.

„Een geweldige Amerikaanse held.” Zo omschreef president Trump vrijdag de vijftig jaar geleden vermoorde Martin Luther King. Kings neef Isaac Newton Farris staat rechtsachter hem. Foto Jim Lo Scalzo/EPA

Zij aan zij met Isaac Newton Farris Jr., neef van Martin Luther King Jr., eerde president Trump vrijdag in het Witte Huis de burgerrechtenactivist. Zonder aarzeling noemde hij King, die dit jaar 50 jaar geleden werd vermoord, „een geweldige Amerikaanse held” en tekende hij een proclamatie ter gelegenheid van Martin Luther King Day, maandag.

Trump negeerde de hevige controverse die de plechtigheid overschaduwde: zijn uitspraken over Afrikaanse landen en Haïti in de Oval Office, een dag eerder. Hij gaf geen antwoord op de vraag die journalisten hem toeriepen: „Meneer de president, bent u een racist?”

Critici in binnen- en buitenland waren echter niet bereid om de kwestie te vergeten. In een land dat gewend is geraakt aan Trumps kwetsende uitspraken, leidde zijn verwijzing naar nieuwkomers uit Afrikaanse landen, Haïti en El Salvador als immigranten uit „shithole countries” tot diepe woede. De toch al oververhitte retoriek in Amerikaanse media kwam tot een kookpunt door het citaat, dat de indruk bevestigde dat Trump er racistische denkbeelden op nahoudt.

„Donald Trump heeft ons zijn donkere hart getoond”, zei de Republikeinse commentator Ana Navarro tegen CNN. „We kunnen het niet als normaal beschouwen dat Donald Trump de Oval Office heeft veranderd in een shithole, in een moreel failliete plek waaruit elke dag leugens, verdeeldheid en racisme komen.” De presidentiële historicus Douglas Brinkley noemde Trump „de meest racistische president sinds Woodrow Wilson” (president tijdens de Eerste Wereldoorlog).

Het Witte Huis, dat de uitspraken aanvankelijk niet ontkende na berichtgeving in The Washington Post, probeerde vrijdag de boel alsnog te sussen. Trump ontkende via Twitter dat hij de gewraakte term had gebruikt tijdens een ontmoeting met Congresleden over de toekomst van de zogenoemde ‘dreamers’, immigranten die als kind illegaal naar de VS zijn gekomen. De ontmoeting was bedoeld om tot een compromis te komen, waarbij ook het lot van vluchtelingen uit Haïti en El Salvador in beschouwing zou worden genomen. Ook twitterde Trump „nooit iets denigrerends te hebben gezegd over Haïtianen, behalve dat Haïti natuurlijk een heel arm en geplaagd land is”.

Maar volgens Dick Durbin, een Democratische senator die aanwezig was bij de ontmoeting, was de verslaggeving wel degelijk juist. „Hij heeft deze hatelijke dingen gezegd”, aldus Durbin tegen NBC. Het woord ‘shithole’ „was het exacte woord dat door de president is gebruikt, niet slechts een keer maar herhaaldelijk”.

De uitspraken hebben geleid tot scherpe veroordelingen vanuit het buitenland. Haïti liet weten geschokt te zijn, en riep de hoogste Amerikaanse diplomaat op het matje. In Zuid-Afrika verwierp Jessie Duarte van het ANC de uitspraken als zeer beledigend. Botswana gaf zijn „ongenoegen” door aan de Amerikaanse ambassadeur. Een woordvoerder van de VN in Genève noemde de citaten „schokkend en schandelijk”.

Onder Republikeinen hebben de uitspraken tot verdeeldheid geleid. Paul Ryan, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, noemde de uitspraken „ongelukkig en niet behulpzaam”. Een compromis over immigratiebeleid is door de rel bemoeilijkt.