Opinie

    • Folkert Jensma

Het probleem is niet de jas van de crimineel

Eigenlijk zijn Canada Goose jassen helemaal niet zo bijzonder, ondanks hun aanschafwaarde van 500 tot 1.500 euro, zie ik op Google. Nogal doorsnee parka’s, in donkerblauw, legergroen of grijs. Maar ja, er zit een merkje op – en daar gaat het om. Kijk, ik kan dit betalen. En jij niet. Dat is de boodschap. Ieder z’n meug dus. De politie in Rotterdam-West gaat de criminele jeugd die er mee loopt, nu vragen hoe ze dat hebben betaald, met het oog op inbeslagname. Precies zoals men ook auto’s, motoren, boten, cash geld en sieraden in beslag neemt bij types die niet kunnen verklaren waar ze dat vandaan hebben.

Lees ook het artikel over de nieuwe aanpak van de Rotterdamse politie: Rolex-controle: waar is uw kassabon?

Daar zijn rechtsstatelijke bezwaren tegen in te brengen – en dat is dan ook ruimschoots gebeurd. Er moet een objectief gerechtvaardigde verdenking zijn (van witwassen) voordat de politie deze weg in kan slaan. Er moet dus een billijke reden zijn om de bewijslast om te keren, zodat die persoon zelf moet aantonen hoe hij deze jas/auto/boot/horloge aangeschaft heeft. Dat is bij een jas, ook een dure, nog niet zo makkelijk. Die jas kan een cadeau zijn, geleend, gebruikt etc. Ik verwijs naar Twitter, waar strafadvocaat @maxdenblanken het prima uitlegt. Het stoere politieplan ‘we gaan ze uitkleden op straat’ draagt dus het risico van stigmatiseren, discrimineren en willekeur in zich. En het zet de verhoudingen tussen politie en ‘de straat’ onder spanning.

Tegelijk denk ik dat het toch gaat gebeuren. Al was het maar voor de beeldvorming. Justitie en politie moeten namelijk wat. Het gevoel dat het ‘de spuigaten uitloopt’ groeide al een poosje. Brabant krijgt de groei van de criminele economie niet onder controle en vreest corruptie en bestuurlijk bederf. Op Oudejaarsdag werd in de Antwerpse haven in één container 7.000 kilo cocaïne aangetroffen, een record dat de grap ‘Enige bananen gevonden tussen cocaïne in container’ uitlokte. Het woord ‘ondermijning’ is bestuurders in de mond bestorven; het wordt voor vrijwel alle criminaliteit gebruikt. Vorig jaar, toen Rutte II op z’n einde liep, is namens het binnenlands bestuur en het OM in een NRC-interview een miljard extra gevraagd voor de handhaving. Een miljárd! Elk jaar blijven namelijk tienduizenden zaken liggen, vooral witwassen, fraude, cyberaangiftes, drugshandel, was de uitleg. De georganiseerde misdaad wordt nu zó professioneel dat de politie „op een onoverbrugbare afstand dreigt te komen”, heette het. Als dat geld er niet bij komt „dan krijgen criminelen vrij spel”.

Als je dat gesprek met Herman Bolhaar van het OM en Jozias van Aartsen een jaar later naleest, lijkt het de moeder van alle klokkenluiderinterviews. Het gaat zó hard, zei Bolhaar, „als we hier in de toekomst op berekend willen zijn, moeten we een been bijtrekken”. Meer wijkagenten, meer financiële en digitale experts, betere ICT, meer hoger opgeleiden – daar moet het van komen. Zowel in de breedte, meer vervolgingen, als in de diepte, meer groot onderzoek, is een ‘sprong voorwaarts’ nodig. Nu leidt maar 18 procent van alle aangiften tot een justitiële reactie. Kortom, er werd eindelijk open kaart gespeeld. De overheid houdt de georganiseerde misdaad niet bij, punt uit. Alles wat er tot dan door het gezag over het beteugelen van de misdaad werd beweerd, diende dus met een korrel zout te worden genomen.

Een jaar later moeten we vaststellen dat het nieuwe kabinet 116 miljoen euro extra uitgeeft, geen miljard. Oké, deze begroting is nog van het vorige kabinet. Wat Grapperhaus en Dekker in Rutte III echt kunnen doen aan georganiseerde misdaad, zal pas dit jaar blijken. Tot dat moment hebben we het dus over ‘ondermijning’ door de jassen van Canada Goose. En andere lapmiddelen. De regioburgemeesters stellen nu voor om wie verdacht veel rondrijdt in huurauto’s, z’n eigendommen afschermt via stromannen, alleen al daarom in voorarrest moet kunnen. Wegens deelname aan georganiseerde misdaad. Dus zónder dat er zicht is op wat die eventuele organisatie dan wel uitvoert. Ook hier: symptoombestrijding, rechtsstatelijk dubieus en bedoeld om politici het idee te geven dat er wat gebeurt. Maar wat heb je aan nieuwe bevoegdheden als er niemand is om ze te gebruiken?

Folkert Jensma is juridisch commentator. Facebook: nrcrecht
    • Folkert Jensma