Vechten voor Friese autonomie

Zorgverzekeraar

Achmea wil dochterbedrijf De Friesland samenvoegen met Zilveren Kruis. Weg status aparte en dat pikken de Friezen niet. Ze stapten naar de rechter.

Het is afgelopen met de status aparte van De Friesland. De grootste verzekeraar van Friesland (0,6 miljoen klanten en 1,3 miljard jaarlijkse premie-inkomsten) wordt ingelijfd en opgeslokt door moeder Achmea, vrezen de werknemers.

Vroeg vertrokken uit Leeuwarden bevolkten zij daarom donderdag de publieke tribune in het gerechtshof van Amsterdam. Daar stonden directie en ondernemingsraad tegenover elkaar voor de Ondernemingskamer, een afdeling van het hof gespecialiseerd in conflicten binnen organisaties. Inzet: geen verdere inlijving van de dochter, maar behoud van de eigen identiteit en relatieve zelfstandigheid. Achter een glazen wand uitten ze met gefluister, gezucht en soms schamper gelach hun frustraties en wantrouwen ten opzichte van hun eigen directeuren en die van Achmea. Zij zijn het met wie ze zonder resultaat maandenlang hebben onderhandeld. Tot in de kerstvakantie aan toe.

Dat de Friezen sterk hechten aan hun autonomie, wisten ze bij Achmea al langer. Toen de grootste zorg- en schadeverzekeraar van Nederland in 2011 De Friesland overnam, werden er uitgebreide afspraken gemaakt over een status aparte. De Friezen hadden ook wat te bieden: een uitzonderlijk hoog marktaandeel. Drie op de vier Friezen heeft een polis bij De Friesland.

Zo’n bijna-monopolie heeft voordelen in de gezondheidszorg. Preventie is dan niet alleen goed voor verzekerden, maar ook voor de verzekeraar. Elders in het land kampen verzekeraars ermee dat investeringen in preventie ‘weglekken’ als de verzekerde rond Kerst naar een concurrent overstapt. In Friesland is al veel ervaring opgedaan met preventie. Daarom zijn lokale wethouders en huisartsen de laatste maanden in verzet gekomen tegen de inlijving of zelfs opheffing van De Friesland.

Maar dochters kunnen niet eeuwige zelfstandigheid bedingen. Achmea is al bijna zeven jaar economisch eigenaar van De Friesland, dus waarom zou zij de dochter vanuit concernstrategie niet mogen laten opgaan in het grotere geheel? Bij de overname in 2011 was slechts voor vijf jaar lang ‘relatieve autonomie’ toegezegd.

Er speelt echter meer. De werknemers zijn vooral boos over de manier waarop een fusie wordt doorgedrukt. En de reden waarom. Want De Friesland verliest zijn zelfstandigheid omdat zorgverzekeraar FBTO in financiële problemen kwam.

Dat zit als volgt. De Friese Boeren en Tuinders Onderlinge was al langer onderdeel van Achmea en werd na de overname van De Friesland bij De Friesland ondergebracht. Het landelijk opererende FBTO werd vanuit Achmea bestuurd, maar was formeel een dochter van de regionale De Friesland. Toen FBTO in problemen kwam, moest de relatief rijke De Friesland geld bijstorten. „De Friesland kwam bedrogen uit. FBTO Zorg bleek een koekoeksjong te zijn”, zei advocaat Paul Bosch donderdag namens de ondernemingsraad.

De tegenvallers bij FBTO bleven komen, waardoor De Nederlandsche Bank (DNB) moest worden ingeseind omdat de verzekeraar financieel door zijn hoeven zakte. Er kwam een herstelplan en een kapitaalinjectie. Maar afgelopen herfst werd voor de leiding van Achmea duidelijk dat dit bij nader inzien onvoldoende zou zijn. De beste oplossing van de financiële én organisatorische problemen in Friesland was vanaf toen een fusie van De Friesland met Zilveren Kruis, de grote zorgverzekeringsdochter binnen het Achmea-concern.

‘Het moest helemaal niet van DNB’

Volgens advocaat Bosch heeft Achmea de ondernemingsraad en het personeel voortdurend ten onrechte voorgespiegeld dat die fusie is opgelegd door De Nederlandsche Bank. „‘Het moet van DNB’ loopt als een rode draad door het dossier”, stelde hij. Achmea kreeg het volgens advocaat Bosch zelfs met de toezichthouder aan de stok over een persbericht dat suggereerde dat de omstreden fusie snel van DNB moest. Want het moest helemaal niet van DNB, het is een eigenstandig besluit van Achmea, aldus advocaat Bosch.

De advocaat van Achmea zag een heel ander probleem. „Dit is een klassiek geschil over zeggenschap en medezeggenschap”, zei Barbara Kloppert-van Duren van De Brauw, een advocatenkantoor. In haar ogen is het heel redelijk dat een afspraak over relatieve autonomie na vijf jaar afloopt. „De ondernemingsraad wist dit.” Een van de raadsheren vroeg zich wel af hoe dit zich verhoudt tot het jaarverslag over 2015 dat meldde dat die status aparte was verlengd tot 2020.

De ondernemingsraad wil besluitvorming frustreren en heeft een argwanende houding volgens Achmea. „Ze willen alles decentraal houden en als er een probleem is, wordt het over de schutting naar Achmea gegooid”, zei de advocaat. „Kan een OR wel zo ver gaan ? Is dat nog redelijk?”

Terugkerende vraag is waarom probleemdochter FBTO niet gewoon uit De Friesland kan worden getild en rechtstreeks onder moeder Achmea worden gehangen, zodat De Friesland zelfstandig kan blijven. Dat heeft volgens Achmea allemaal technische bezwaren: fiscaal en financieel. FBTO staat bijvoorbeeld nog voor 88 miljoen euro in de boeken en zou afgewaardeerd moeten worden naar nul. „Maar de waarde is toch ook nihil?”, zei een van de raadsheren. „Laten we niet bagatelliseren hoe slecht FBTO ervoor staat.” Zo’n afwaardering zou de problemen echter alleen maar vergroten, waarschuwde een manager van Achmea. Er zou een sneeuwbaleffect kunnen ontstaan omdat ook De Friesland dan een te lage solvabiliteit zou krijgen waardoor De Nederlandsche Bank ook daar kon ingrijpen, zei hij.

Waarom had Achmea deze redenering dan nergens gemeld in het dossier, riposteerde de raadsheer. Ja, hij begreep dat het concernbelang voor Achmea soms tot andere afwegingen kan leiden, maar wat was het belang van De Friesland in deze afwegingen?

De advocaat van de ondernemingsraad zinspeelde in zijn conclusie op mogelijk wanbeleid. „Er zijn gegronde redenen om te twijfelen aan een juist beleid en gang van zaken.” Maar een verzoek tot onderzoek naar wanbeleid was donderdag niet aan de orde. De Ondernemingskamer zal oordelen of Achmea de genomen besluiten rond de betwiste fusie mocht nemen. Uitspraak naar verwachting over drie weken.

    • Daan van Lent
    • Jeroen Wester