Krijgt de Tsjechische president een nieuwe termijn?

Milos Zeman De Tsjechische presidentsverkiezingen zijn vrijdag en zaterdag. De huidige president en kandidaat Milos Zeman is een vriend van Poetin, maar niet van de islam. Hij is een incorrecte schelm en hij houdt van een borrel. En hij is zeer populair.

Milos Zeman foto Martin divisek/epa

De Tsjechische president Milos Zeman (73) is grofgebekt, noemt vluchtelingenstromen een „georganiseerde invasie” en bakt zoete broodjes met zijn Russische collega Vladimir Poetin. Het maakt de schertsende populist met wandelstok tot een polariserend staatshoofd, maar ook tot de populairste van negen kandidaten in de eerste ronde van de Tsjechische presidentsverkiezingen, vrijdag en zaterdag.

Voor veel oudere, armere en provinciale Tsjechen is Zeman een overjarige Dik Trom met likeurglas en sigaret. Dat hun president van alcohol houdt en bij een officiële ceremonie in 2013 dronken leek rond te stommelen – volgens woordvoerders het gevolg van „een virus” – doet hem alleen maar sympathieker lijken. Dat Zeman met extreem-rechts demonstreert tegen de islam, een geloof dat hij beschreef als „anti-beschaving”, eveneens. De ex-sociaal-democraat is een politiek incorrecte schelm die vanuit de Praagse Burcht een lange neus trekt naar de belerende intellectuelen in hun grootstedelijke café’s.

Tsjechië verkeert op de rand van politieke crisis, sinds president Zeman het parlement buitenspel heeft gezet, schreef Hubert Smeets in 2013. Lees daarover: Zeman zet Tsjechië naar zijn hand.

Maar als Zeman zaterdag geen absolute meerderheid haalt, en dat is waarschijnlijk, komt er eind januari een tweede ronde met slechts twee kandidaten. Dan is de kans reëel dat een meerderheid zich achter de anti-Zemankandidaat schaart.

Nog eens vijf jaar Zeman: veel hogeropgeleide kiezers moeten er niet aan denken. Zij zien hun president als schande voor het land. Waar ex-dissident en oud-president Vaclav Havel ooit mensenrechten tot ijkpunt van de buitenlandpolitiek uitriep, kiest Zeman voor goede banden met Rusland en China.

Bijgestaan door adviseurs met zakelijke belangen in Rusland, omschreef hij de oorlog in Oost-Oekraïne eerst als „burgeroorlog tussen twee groepen Oekraïense burgers”. Later noemde hij de Russische bezetting van de Krim een „voldongen feit”. Europese sancties tegen Moskou vindt hij „nonsens”. Na de Brexit bepleitte Zeman een referendum over het Tsjechische lidmaatschap van EU en NAVO, al zei hij zelf vóór lidmaatschap te zijn. Als enige Europese staatshoofd sprak hij steun uit voor de kandidatuur van Trump.

In de woelige Tsjechische politiek vergaarde de president meer invloed dan zijn vooral ceremoniële functie voorschrijft. Tot nu steunt hij de pogingen van premier Andrej Babis om zijn minderheidskabinet overeind te houden te midden van een juridisch onderzoek naar fraude met EU-subsidies. Babis, een populistische miljardair die net als Zeman gehaat wordt door de rest van het establishment, kon het vertrouwen van het parlement niet winnen.

Als Zeman president blijft, is zijn gezondheid een obstakel. Zenuwschade door diabetes maakt wandelen moeilijk en hij oogt fragiel.