Tandvlees, speeksel en goede bacteriën versterken elkaar bij snelle wondheling

Mondhygiëne

Tandvlees is anders dan andere huid. Het is gespecialiseerd in de snelle bestrijding van infecties.

Tandvlees geneest bijzonder snel, vergeleken met andere huid, en er blijven verbazingwekkend weinig littekens achter. Hoe dat komt is onderzocht door weefseltechnoloog Jeroen Buskermolen die daar op 24 januari aan de Universiteit van Amsterdam op promoveert.

Tandvlees, waarmee eigenlijk de huid in de mond wordt bedoeld, is een niet te onderschatten barrière. Het beschermt ons lichaam tegen schadelijke stoffen en bacteriën. Wanneer het tandvlees beschadigd raakt kunnen mondbacteriën het lichaam binnendringen en tandvleesontsteking veroorzaken. Als de tandvleesbarrière niet hersteld wordt, kan dit vergaande gevolgen hebben, zoals gebitsverlies.

Signaalstoffen

Buskermolen onderzocht het helingsmechanisme van het tandvlees. Na een beschadiging maken cellen van de tandvleeshuid signaalstoffen die het afweersysteem stimuleren. Het tandvlees produceert na een beschadiging (deels) andere signaalstoffen (chemokinen) dan de gewone huid. In reactie daarop wordt het afweersysteem actief. Dat ruimt ongewenste bacteriën op en het stimuleert ook de wondheling.

Ook speeksel bevat signaalstoffen die wondheling stimuleren. En aannemelijk is, ontdekte Buskermolen, dat ook goedaardige mondbacteriën kunnen bijdragen aan snelle genezing van tandvleesinfecties.

De fibroblasten, de huidcellen die belangrijk zijn voor de groei van nieuwe cellen en ondersteunend bindweefsel, hebben in het tandvlees ook andere receptoren dan elders in de huid. Ze zijn daarmee specifiek ontvankelijk voor de stimulerende signalen van afweersysteem en speeksel.

Kweekmodellen

Buskermolen deed zijn onderzoek buiten de mond, met tandvlees van gezonde personen. Omdat dit mondweefsel moeilijk in grote hoeveelheden te verkrijgen is, vermeerderde hij de cellen uit het mondweefsel en liet ze groeien in complexe driedimensionale kweekmodellen. Ook verzamelde en gebruikte Buskermolen menselijk speeksel en mondbacteriën.

De mondbacteriën vormen biofilms die over de tanden en het tandvlees liggen. Die biofilms zijn onderdeel van de tandplaque die bij het poetsen wordt verwijderd, maar eigenlijk ook altijd in de mond aanwezig. De gewone bewoners, de goedaardige mondbacteriën, stimuleren duidelijk de werking van het afweersysteem en het herstel van tandvlees. Ziekmakende biofilms hebben die eigenschap niet, ontdekte Buskermolen. Misschien onderdrukken ziekmakende bacteriën het tandvleesherstel.

In ieder geval, conludeert Buskermolen, zijn er nu moleculaire mechanismen ontdekt die mogelijk leiden tot nieuwe therapieën voor wondheling.

    • Michiel Eijkman