Rechtszaak tegen staat om profileren burgers

Met het systeem wordt een inschatting gemaakt van fraude bij burgers. Privacy-organisaties beginnen een rechtszaak.

Koen van Weel / ANP

Een groep privacy-organisaties begint een rechtszaak tegen de staat vanwege de “risicoprofilering van onverdachte Nederlandse burgers”. Ze treden op tegen het systeem Risico Indicatie (SyRI) van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Daarmee worden door patronen te zoeken in data potentiële fraudeurs opgespoord.

Algoritmen kunnen bijvoorbeeld aangeven of er een verhoogde kans is op belasting- en premiefraude, of het niet naleven van arbeidswetten. Van de wet mogen allerlei gegevens meewegen: zoals detentiegegevens, fiscale gegevens, re-integratiegegevens, inburgeringsgegevens, zorgverzekeringsgegevens, onderwijsgegevens en schuldenlastgegevens.

Hiermee worden volgens de aanklagende organisaties “op grote schaal” persoonsgegevens van Nederlandse burgers samengevoegd en geanalyseerd om mogelijke fraudeurs te ontdekken. Een persvoorlichter van het ministerie van SZW zegt dat SyRI het najaar van 2014 twee keer is ingezet, als er vermoedens waren dat in een bepaalde wijk veel werd gefraudeerd.

‘Groot en schimmig’

De groep bestaat uit Stichting Privacy First, Stichting KDVP, het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten en Stichting Platform Bescherming Burgerrechten. Daarnaast treden de schrijver Tommy Wieringa en publicist en filosoof Maxim Februari op als ambassadeurs. De groep is van mening dat SyRI in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Ronald Huissen van het Platform Bescherming Burgerrechten noemt SyRI een onderbelicht thema. “We hebben in Nederland een uitgebreide verzorgingsstaat en deze krijgt met dit systeem een repressief karakter”, zegt hij. “Allerlei gegevens kunnen tegen je worden gebruikt. Je kan zonder dat te weten op een risicolijst worden geplaatst. Het is een groot, schimmig en oncontroleerbaar systeem.”

De Autoriteit Persoonsgegevens, destijds nog onder de naam College bescherming persoonsgegevens, was in 2014 kritisch over SyRI. Het schreef dat “het opstellen van profielen” op basis van schulden, overtredingen en sancties “buitenproportionele” privacy-risico’s heeft voor burgers.