Richard Krajicek: „Als iemand mij belde zei ik: sorry, ik heb echt geen tijd. Maar als ik kritisch in mijn agenda keek dacht ik: waar heb ik het over. Ik moest wat gaan doen, ik moest een beslissing nemen.”

‘In mijn hele leven staat risicomijdend gedrag voorop’

Richard Krajicek Hij zocht naar een nieuwe invulling van zijn leven, nadat zijn kinderen uit huis vertrokken. „Een midlifecrisis klinkt negatief, maar het is wel een bepaalde crisis.”

New York, september 2016. Richard Krajicek staat in de hal van Grand Central Terminal, het fraaie treinstation. Hij is een kwartier te vroeg voor een afspraak met de manager van het Amerikaanse tennistalent Taylor Fritz. Het gesprek gaat over een mogelijke samenwerking als coach.

Krajicek ziet een trein vertrekken naar New Haven, een plaats twee uur ten noorden van New York waar hij vroeger vaak kwam voor een toernooi. Hij heeft er goede herinneringen, aan de Italiaanse gemeenschap in de stad, aan pizzeria Sally’s, aan kennissen die er wonen, aan de editie van 1995 toen hij Boris Becker versloeg en in de finale bijna won van toenmalig nummer één van de wereld Andre Agassi.

Krajicek: „Ik dacht eigenlijk: ik zou wel op die trein willen stappen.” Het gesprek leidt niet tot een samenwerking met Fritz. Maar het moment daar op het station zet Krajicek aan het denken: wat wil hij, halverwege de 40 en nu zijn twee kinderen zelfstandig worden, met de rest van zijn leven?

Er zit een „bepaalde onrust” in hem. Hij heeft veel vrije tijd, maar het lijkt alsof hij nergens tijd voor heeft. Krajicek, volgende maand voor de vijftiende keer directeur van het ABN Amro-toernooi in Rotterdam, een parttime functie met een piek rond het evenement: „Voor mijn gevoel was ik heel druk, als iemand mij belde zei ik: sorry, ik heb echt geen tijd. Maar als ik kritisch in mijn agenda keek dacht ik: waar heb ik het over. Ik moest wat gaan doen, ik moest een beslissing nemen.”

Krajicek, Wimbledon-winnaar in 1996: „Een midlifecrisis klinkt negatief, maar het is wel een bepaalde crisis, een bepaald punt in je leven dat je denkt: welke kant ga ik uit?”

We spreken Krajicek (46) in een jaar tijd drie keer, bij hem thuis in Muiderberg. Het langharige hondje Rafa – van het Tibetaanse ras Lhasa Apso en vernoemd naar de tennisser Rafael Nadal, die op dezelfde dag jarig is – onderzoekt het bezoek. Krajicek: „Niet aaien, dan bijt hij. Gewoon negeren.” Hij beet al drie bekenden van de familie. Biografieën van Dennis Bergkamp en Johan Cruijff staan in de kast, overal hangen familiefoto’s, Boeddhabeelden staan verspreid door het huis.

Is er meer in het leven dan tennis?

Najaar 2016 besluit hij een sabbatical te nemen, voor een half jaar. Om zich te bezinnen op zijn toekomst. Wil hij, naast het toernooidirecteurschap, daadwerkelijk coach worden? Of is er meer in het leven dan tennis? Het geeft hem bovendien tijd te werken aan zijn bucketlist. „Iedereen had het maar over zijn bucketlist. Een paar jaar geleden heb ik er ook een gemaakt.”

Hij zoekt naar het lijstje op zijn telefoon. Dat „kloteding”, hij probeert – nog zonder succes – van zijn smartphoneverslaving af te komen. Staat ook hoog op zijn bucketlist. Verder wil hij een paar maanden op een eiland wonen. „Easy does it. Er zit een bepaalde behoefte naar rust in mij. Eiland, stilte, retreat, telefoon weg. Basic leven.”

Concreet is zijn plan voor een reis langs de Amerikaanse westkust met zijn zes jaar oudere (half)zus Lenka, met wie hij opgroeide. Uitwaaieren, steden bezoeken waar hij als tennisser wel kwam, maar die hij nooit ontdekte. „Memory lane”, noemt hij het, herinneringen ophalen. Seattle, San Francisco, Los Angeles, Las Vegas. Hij boekt vluchten, hotels, reserveert een huurauto. Maart 2017 gaan ze.

E-mails en telefoontjes voor zijn werk als toernooidirecteur moeten vanaf dan worden afgehandeld door medewerkers van Ahoy, dat het evenement organiseert. En Krajicek wil een mobiel nummer dat maar zes mensen krijgen, waarop hij alleen voor noodgevallen gebeld kan worden. Net als in zijn tijd als speler, toen alleen zijn inner circle zijn nummer had; als hij gebeld werd door een onbekende, veranderde hij direct van nummer.

Hij wil zich nu ook kunnen afzonderen, in rust kunnen reflecteren.

Het loopt totaal anders.

Milos Raonic vraagt hem drie keer

De Canadees Milos Raonic wil hem als coach, naast de Italiaan Riccardo Piatti. Vanaf begin 2017. Krajicek twijfelt. Als hij voor de derde keer wordt gevraagd, stemt hij in. Dit is zijn „uitzondering” op de sabbatical, een kans die hij niet kan laten lopen.

Raonic is dan de nummer drie van de wereld en wordt gezien als toekomstig grandslamwinnaar. Krajicek, vroeger begenadigd serve en volley-specialist, ziet veel mogelijkheden om het netspel van Raonic te verbeteren. Eind 2015 werkten ze al eens tweeënhalve dag samen. Dat klikte. „Ongelofelijk. Het opkomen, zijn volleys, alles wat ik zei pikte hij op.”

Lees ook het achtergrondartikel uit 2016: hoe veteraan Krajicek servicekanon Raonic kan helpen

Er gaat een streep door zijn Amerika-trip, die is niet te combineren met het programma van Raonic. Maar Krajicek houdt vast aan één onderdeel van zijn sabbatical: een wandeltocht met een vriend naar het basiskamp aan de Nepal-zijde van de Mount Everest, op bijna 5,5 kilometer hoogte. „Dat wil ik echt doen. Schijnt een mooie wandeling te zijn, de natuur, de kloosters. Even totaal uit mijn gewone leven.”

Hij voelt de vrijheid dit te ondernemen nu zijn kinderen uit huis zijn, anders had hij het niet aangedurfd. Dochter Emma (19) zit in Los Angeles op de American Academy of Dramatic Arts waar ze studeert voor actrice en zoon Alec (17) is beginnend proftennisser en is zo’n dertig weken per jaar in het buitenland. Krajicek beschouwt de reis als zeer risicovol, met landing op een van de onveiligste vliegvelden ter wereld, nabij Lukla.

„In mijn hele leven staat risicomijdend gedrag voorop”, zegt hij. In de jeugd speelde hij vaak hoge, behoudende ballen. Angstig als hij was om fouten te maken, voor een belangrijk deel een gevolg van de Spartaanse opvoeding en dito trainingen van zijn vader Petr.

Het zit diep bij Krajicek, veiligheid voor alles. „Daphne [Deckers, zijn vrouw] en ik hebben nog één keer samen gevlogen toen Emma werd geboren, daarna nooit meer met z’n tweeën. Wel met z’n vieren. We kunnen niet allebei er niet zijn, dat gevoel had ik sterk. Dit jaar beginnen we er weer mee [samen vliegen]. Als ons nu iets overkomt zijn de kinderen oud genoeg.”

Eind april 2017 vertrekt hij met de vriend naar Nepal, voor twee weken. Ze komen vast te zitten op het vliegveld van Kathmandu, hun vlucht vertrekt niet omdat de luchthaven van Lukla gesloten is vanwege de mist. Ze besluiten met een helikopter die kant op te vliegen. In een vallei komen ze in dichte mist terecht. Er heerst paniek. „Ik was gespannen. De piloot deed een ‘180’, zo kwamen we uit die vallei.” Ze kunnen nog net landen op een akker, op de rand van een afgrond. „Ik heb die piloot honderd euro [fooi] gegeven.”

De wandeltocht gaat hem makkelijk af, enkel ’s nachts is het afzien door de intense kou. Wat het meest bijblijft van de reis is de hindoeïstische levensstijl. Als tennisser gaf het zenboeddhisme – „het hindoeïsme lijkt erop” – hem houvast. Tot hij inzag dat de „zen-insteek even niets meer te bieden” had na pijnlijke nederlagen, zei hij in 2000.

De voornaamste les die Krajicek leert in Nepal, mede geïnspireerd door het hindoeïsme: „Basiskamp Mount Everest was mijn doel, ik wil nu eigenlijk gaan wandelen zonder een doel. Het doel is het wandelen zelf.”

Richard Krajicek: „Als iemand mij belde zei ik: sorry, ik heb echt geen tijd. Maar als ik kritisch in mijn agenda keek dacht ik: waar heb ik het over. Ik moest wat gaan doen, ik moest een beslissing nemen.” Foto Lars van den Brink

Muiderberg, juni 2017. Het is broeierig, Krajicek is net terug van een verblijf met zijn gezin in hun vakantiehuis in Marbella. Kort ervoor is bekend geworden dat de samenwerking met Raonic is beëindigd, na zes maanden. Krajicek: „Persoonlijk zat het goed, maar op de een of andere manier kreeg ik niet goed overgebracht wat ik wilde.”

Blessures, vormverlies, nauwelijks speltechnische verbeteringen, resultaten die tegenvallen: het is geen succes geworden. „Het was niet slecht, maar niet zo goed als toen die tweeënhalve dag in 2015. Jammer. Zit je te denken: had ik toch maar die sabbatical genomen, was dat misschien beter geweest? Nu weet ik het even niet, weet je.”

Het zwarte gat na zijn afscheid

De periode met zelfreflectie doet hem een beetje terugdenken aan zijn noodgedwongen afscheid als speler door een slepende elleboogblessure, in 2003, op zijn 31ste. In de zes maanden die volgden zat hij in een zwart gat: hij is down, heeft zelfmedelijden over het te vroege einde van zijn carrière, is vermoeid, onrustig. Op Oudejaarsavond dat jaar spreekt hij zichzelf toe. „Klaar, nieuw leven. Wimbledon gewonnen, nummer vier van de wereld geweest, mooie carrière, had mooier kunnen zijn, maar ook veel slechter. Wat zeik je nou, daar kwam het op neer.”

Dat was toen. Wat nu? Hij vertelt dat de tijd met Raonic hem wel heeft doen inzien dat hij verder wil als coach. De tactische en strategische adviezen, het seizoen opbouwen, ergens samen naartoe werken, het wereldje met bekenden – hij geniet ervan. „Het was gaaf om back on tour te zijn, ook al liep het niet lekker met Raonic. Ik merkte dat ik het graag een week of twintig per jaar doe. Dus ik heb hier een soort shortcut genomen op mijn sabbatical.”

Krajicek heeft jaren terug al besloten niet betrokken te willen zijn bij de coaching van zijn zoon Alec, die bij zijn geboorte de achternaam van zijn moeder kreeg om niet geconfronteerd te worden met de bekendheid van de naam van zijn vader. Hij wordt begeleid door een ervaren trainer. Krajicek neemt afstand uit een soort bescherming naar zijn zoon en zichzelf. „Want als ik betrokken ben, wil ik steeds meer.”

Hij merkt dat hij daarin lijkt op zijn eigen vader, die de tenniscarrière van zijn zoon als zijn project zag en hem maniakaal trainde. Krajicek brak met hem in 1987, begin deze eeuw werd de relatie hersteld na de geboorte van zijn kinderen.

Krajicek: „Ik denk dat er tussen mijn vader en mij weinig verschil zit. Het enige grote verschil is dat ik mij realiseer dat ik niet betrokken moet zijn. De vliegtickets is een van de laatste dingen die ik nog regel [voor zijn zoon]. Met de coaches praat ik ook niet, als ze wat willen zeggen, krijg ik soms een bericht. Alec vraagt af en toe wat aan me, dan geef ik graag advies.”

Krajicek herinnert een autorit met Alec toen die negen was, nadat hij een 6-2, 2-0 voorsprong had verspeeld bij een toernooi in Friesland, waardoor hij plaatsing voor het jeugd-NK leek mis te lopen. „Ik zei op rustige toon: je hebt nu de nationale [kampioenschappen] verknald, jammer, gebeurt nu eenmaal. Ik wilde iets positiefs zeggen, maar dat lukte niet. Ik heb een uur lang niets gezegd.”

Achteraf schrok hij van zijn houding. „Opvoedkundig is het natuurlijk belachelijk dat je zwijgt tegen je negenjarige kind na een verloren wedstrijd.” Daar drong tot Krajicek door dat hij zich buiten de coaching moet houden. Hij prijst zich „gelukkig” dat zijn kinderen een passie hebben gevonden. Of ze nu wel of niet de top halen in hun vakgebied is niet van belang voor zijn geluk. „Ik heb mijn les geleerd.”

Muiderberg, januari 2018. Anderhalve maand eerder is Krajicek bevorderd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau, vanwege het twintigjarig bestaan van zijn Krajicek Foundation, die 119 speelvelden door het land heeft aangelegd. Na zijn Wimbledon-titel werd hij benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Krajicek, enthousiast: „Ik vind dat echt betekenis hebben. Ik ben heel koningsgezind.” Hij was in 2013 medebedenker en mede-initiatiefnemer van de Koningsspelen, als lid van het toenmalige Nationaal Comité Inhuldiging.

Het pro-monarchistische kreeg hij in zijn opvoeding mee. Zijn ouders vluchtten in 1970 uit het communistische Praag en streken neer op een camping in Rotterdam, waar ze een periode in een tent woonden. Een jaar later werd Richard geboren. Vijf jaar na de vlucht kreeg het gezin van koningin Juliana het Nederlanderschap, schrijft Krajicek in zijn boek Harde Ballen. Thuis werd positief gesproken over het koningshuis. „Ik heb altijd een goed gevoel gehad over hoe onze staat is gevormd, de constitutionele monarchie. Dat niet één iemand aan de macht kan komen.”

„Mijn ouders waren anti-communistisch. Mijn vader kreeg bijna ruzie met vrienden die ook uit Tsjecho-Slowakije kwamen omdat zij PvdA stemden, met als reden dat ze bij die partij meer uitkering zouden krijgen. Ik ben geboren met VVD, dat stemden we.”

Naar de futuretoernooien

Krajicek is eruit, hij wil coachen. Op dit moment liefst een jonge, talentvolle speler die hij nog kan kneden en naar de top kan leiden. Hij heeft Tim van Rijthoven (20) op het oog. Beloftevolle jongen, maar door een polsblessure – opgelopen op wintersport tijdens het snowboarden – in een jaar tijd op de wereldranglijst gezakt van plaats 296 naar 1429 .

Lees ook: de val van Nederland tennisland. Over het ontbreken van structuur en een topsportcultuur in het Nederlandse tennis.

Het initiatief komt van Krajicek, die eerder al diens mentor was. Eind oktober 2017 beginnen ze. Het is aan Krajicek om Van Rijthoven na een jaar stilstand opnieuw op te bouwen, fysiek, mentaal, qua spel. In december hebben ze hun eerste buitenlandse trip, in Doha, Qatar. Daar speelt hij enkele futuretoernooien, het derde profniveau. De eerste partij is er een in de kwalificatie, het waait stevig, Van Rijthoven speelt beroerd, laat kansen liggen en verliest. Krajicek vraagt hem daar: „Belangrijkste is, heb je last van je pols? Nee. Oké, dat is winst.”

Krajicek: „Je moet een speler aanpakken, maar je moet ook de lichtpuntjes zien, om hem te motiveren. Na wedstrijden ben ik met hem gaan trainen, daar moest hij even aan wennen. En de volgende ochtend weer kwart voor acht beginnen. Toen sprak hij de legendarische woorden: dan heb ik een zes in mijn alarm staan. Was hij niet gewend. Na de tweede dag zei hij al: uren maken, daar word ik beter van. En de derde dag wilde hij ook vroeg opstaan.”

Vrijdag vloog Krajicek naar Miami, waar hij de komende twee weken Van Rijthoven zal begeleiden bij futures in Florida. Daar moet de basis voor het seizoen worden gelegd. Krajicek kiest specifiek voor Amerikaanse graveltoernooien, en niet voor Franse of Duitse indoortoernooien op snelle banen waar Van Rijthoven zich simpel uit de problemen kan serveren en waar de trainingsmogelijkheden beperkt zijn. De opdracht in de VS: „Je moet battelen. Dig deep. Niet op tennis winnen, maar puur op wilskracht en fysiek. Dan zetten we stappen.”

In het Davis Cup-team was Krajicek zijn bijnaam Remi, hij was altijd op zichzelf gericht. „Ik vind het niet erg om op mezelf te zijn. Ik had niet behoefte aan veel menselijk contact.” Nu moet hij ondersteunend zijn, een ander beter maken. „Het gaat om de speler, niet om mij”, zegt hij.

Is hij niet te egoïstisch ingesteld voor een coach? Misschien, zegt hij. Maar in deze constructie, één op één werken, is dat geen punt, denkt hij. „Met meerdere spelers zou het lastiger zijn.” Hij hoopt zijn stempel te kunnen drukken, zijn pupil te kunnen vormen.

Coach Krajicek, het was zoeken. Hij heeft het gevonden, denkt hij. Een nieuw doel, een nieuw vuur, een nieuw beroep.

    • Steven Verseput