Onderwijs

De leraar krijgt weer het primaat

Onderwijs Mislukte experimenten maken het belang van de leraar duidelijk maar diens status stijgt niet mee.

Namens het hele Nederlandse volk schudt de koning een toekomstig leraar de hand. Foto Anp Royal Images/Remko de Waal

In Washington zaten mijn kinderen op een publieke school, een zogenoemde magnet school. Dat betekent dat kansarme kinderen van buiten ons schooldistrict daar toegang toe hadden. Die kinderen hadden gemotiveerde ouders die elke dag flinke afstanden aflegden uit de zwarte wijken van de sterk gesegregeerde stad om hun kinderen daarheen te brengen.

Het was een goede school op één uitzondering na. Kinderen moesten er zelfstandig werken en kregen ook opdrachten voor werkstukken die ze niet aankonden. Op een gegeven moment ontdekten we dat de ouders die werkstukken aan het maken waren. Dat was kennelijk normaal. Avonden lang met hun kinderen aan de slag. Daarmee werd het doel van de magnet school, meer gelijkheid van leerlingen, ondergraven. In dit vak waren leerlingen van laagopgeleide ouders in het nadeel.

Hoogopgeleide ouders kunnen het mislukken van experimenten compenseren. Als ze zelf geen tijd hebben voor bijles, zijn er wel huiswerkinstituten. Zij kiezen vaak met succes vrijere methoden als Montessori, Dalton en de creatieve ontwikkeling in de Vrije School, methoden die hun waarde hebben bewezen. Dat geldt niet voor elke vernieuwing. Zwakkere leerlingen of leerlingen met ouders die geen kennis hebben, kunnen zich geen mislukte probeersels veroorloven. Voor hen is de leraar van nog groter belang.

Er zijn grenzen aan wat de leerling zelf kan. Ook op het Agora in Roermond ontdekten de leraren dat de vmbo-leerlingen gingen gamen in plaats van leergierig te beginnen aan een vraagstuk dat hun belangstelling had. Ze wisten niet wat ze moesten doen.

Rekenmachine

Digitalisering maakt kennis niet overbodig. Het stellen van de juiste vraag en het vinden van een betrouwbare bron is een vaardigheid die op vakkennis is gebaseerd. Iemand die voor elke som een rekenmachine moet pakken, kan niet snel een ingewikkelde aankoop doen of weet zelfs niet wat er moet worden ingetoetst. Laptops en iPads bezorgen ook afleiding. Leerlingen gaan ongezien gamen, ook al weten ze zelf beter. Leren is vaak best saai en vermoeiend. Ook de iPad geeft zelf geen onderwijs. Alleen onder leiding van goede leraren is de digitalisering een verrijking.

Nu er een tekort ontstaat, wordt de leraar gemist. Voor de marketing van een school klinken creativiteit en zelf ontdekken goed. Maar op een gegeven moment zullen toch de tafel van 9 en het meewerkend voorwerp geleerd moeten worden. En dan komt het aan op de expertise van de leraar.

Volgens de onderwijswetenschapper John Hattie moet die term niet verward worden met ervaring. Expertise is de beschikking over vele bewezen methoden om de leerling aan het leren te krijgen. Er komen nieuwe methoden bij. Het kan feedback zijn, op verschillende manieren herhalen, spreiding van de kennisoverdracht. Er is sprake van een herleving van klassikaal onderwijs maar dan methodischer en met meer afwisseling en digitale middelen dan in de vorige eeuw.

Iedereen kijkt naar de leraar om het uit te voeren. Maar daarmee is zijn status nog niet verhoogd. Het geld is er niet en het systeem is er ook niet naar. De pogingen die worden ondernomen, blijven steken. De leraar moet de hoge status van zijn Finse collega krijgen maar dan zonder diens hogere inkomen en zelfstandigheid. Een lerarenregister moet eigenstandige professionaliteit verlenen aan het vak, maar wordt nog weinig gestuurd door de leraren zelf. En het hele Nederlandse onderwijsstelsel blijft hardnekkig hetzelfde, heen en weer geslingerd door een wirwar van instellingen met mensen die zelf nooit voor de klas hebben gestaan.

Misschien dat de leraren nu eens van hun schaarste gebruik kunnen maken.

Op 25 januari is toegevoegd dat Montessori, Dalton en de Vrije School hun waarde hebben bewezen. De uitdrukking ,,mislukte probeersels” slaat niet op die drie schooltypen.

Blogger

Maarten Huygen

Maarten Huygen is redacteur onderwijs. Hiervoor was hij onder andere chef opinie, commentator en verslaggever voor NRC. Hij woonde 11 jaar in Washington, in de vroege jaren tachtig voor omroepen en bladen, in de vroege jaren negentig voor NRC.