‘Eigenlijk heb ik overal maximaal gepresteerd’

Trainingskamp Ajax met Erik ten Hag

De spelers van Ajax maken tijdens het trainingskamp in Portugal kennis met hun nieuwe coach. Erik ten Hag observeert, dolt, jut op, en is soms onnavolgbaar.

Erik ten Hag geeft uitleg aan zijn spelers in Lagos. Foto’s Erwin Spek/ANP

Op het terras met uitzicht over de Atlantische Oceaan kiest Erik ten Hag zorgvuldig zijn woorden als ‘Nouri’ het onderwerp is geworden tijdens het persgesprek vrijdagmiddag. Het is het eerste trainingskamp sinds het troetelkind van Ajax met een hartstilstand neerzeeg. „Ik heb me ingeleefd. Ben er scherp op geweest.” Ten Hag wijst op zijn oor, dan op zijn oog. „Dat bedoel ik met er scherp op zijn.” Luisteren, kijken. Maar hij heeft „bewust” niet gesproken over Abdelhak Nouri. Of zoals de nieuwe Ajax-trainer het even eerder formuleert: „Ik heb niet het initiatief genomen het te thematiseren.”

Ten Hag moet zijn eigen lijn vinden in het dominante narratief van een dramatisch Ajax-seizoen. „Het menselijke leed blijft. Maar mocht het zo leven dat we dit komende tijd om kunnen zetten in motivatie, in stimulans, dan zal ik daar sturing aan geven. Hij droeg nummer 34, ons doel is de 34ste landstitel voor Ajax. We moeten zeker ook die symboliek meenemen, al is dat nu nog niet kies. Ik denk dat het bij de jongens zelf naar boven komt, dat ze het doen voor Abdelhak.”

Hij zegt Abdelhak, niet ‘Appie’ zoals ieder ander bij Ajax. Ten Hag voelt aan dat hij buitenstaander is en blijft, omdat hij er niet bij was. Hij zal niet tornen aan de rituelen in de kleedkamer, het shirt met nummer 34 dat er elke wedstrijd hangt op de lege plek in de kleedkamer. „Dat is wat de selectie wil. En dat hou ik zo zolang de ploeg zich daar prettig bij voelt en er eensgezind over is. Net als wat je op het veld wil zien in het spel: dezelfde gedachte, dezelfde handeling.”

Hoofdprijs

Ten Hag staat voor de opdracht om het seizoen van Ajax tenminste nog met de hoofdprijs te besluiten. Vijf punten achter staat zijn ploeg op koploper PSV. De korte termijn is het winnen van de titel. Op de ultrakorte termijn is winnen van Feyenoord volgende week de missie.

De wittebroodsweek in het Cascade Resort in Lagos, waar Louis van Gaal de WK-selectie in 2014 prepareerde voor een bronzen tournee, moet uitmonden in een maand waarin het trainerschap van Ten Hag bij Ajax momentum krijgt. En zo de drastische ingreep van de directie vlak voor Kerst, het ontslag van Marcel Keizer, een succesvol vervolg krijgt.

De trainingen – voor de helft besloten – duren lang: twee uur per sessie. Geen van de Ajacieden heeft Ten Hag verrast, in de zin dat de kwaliteiten van selectiespelers hem bekend zijn. Hij ontmantelde Ajax afgelopen november nog met FC Utrecht. „Je beeld wordt wel steeds scherper als je dagelijks met ze werkt.”

Hij doet wat voetbalmanagers doen: observeren, opjutten, dollen, vermanen. Kortom: coachen. De nieuwe assistent Alfred Scheuder, overgekomen van Hoffenheim, is dominant aanwezig. Ten Hags hese stemgeluid klinkt nu en dan als het spel stilligt. Dan zegt hij iets als: „Geef die bal een bóódschap mee.”

Hij verbood maandag bij de rondo – met één man in het midden die de bal moet veroveren – om achter het standbeen over te spelen. Zijn uitleg is detaillistisch, op het onnavolgbare af. „Ik ben voor de functionele hakbal. Maar spelers geven vaak een hakbal omdat ze de luiheid hebben om niet een of twee meter extra te maken. Dus staan ze niet open, maar gesloten. Dan ga je in plaats van naar voren spelen, terug spelen. Dan ben je spelvertragend. Ik wil dat ze open gaan staan, dat ze het spel versnellen.”

‘Nooit op jacht geweest’

De zorgvuldig opgebouwde carrière van Ten Hag – „ik ben nooit op jacht geweest” – leidde hem op zijn 47ste naar dit moment. Hij stond al langer bij belangrijke voetbalmensen te boek als een man om in de gaten te houden. Toen het Nederlands voetbal nog de maat der dingen was, in 2006, kwam Ten Hag in beeld bij Matthias Sammer, die het Duitse voetbal opnieuw aan het uitvinden was.

Dat zat zo: Sammer was net aangetreden als technisch directeur van de Duitse bond (DFB ) en hij zocht de beste Nederlandse opleider. Een voetbalvriend wees hem op het werk van Ten Hag als toenmalig hoofd jeugdopleiding van Twente. Een kop koffie en een prettig inhoudelijk gesprek met Sammer volgden bij die vriend. Ze bleken Brüder im Geiste, Ten Hag en Sammer. Geestverwanten. Bijna was Ten Hag onderdeel geworden van de grote hervorming van het Duitse voetbal. Maar de functie bij de Duitse bond ging niet door. „Soms loopt het anders”, zegt Ten Hag – die ervoor koos het vak te leren onder trainer Fred Rutten bij FC Twente en later PSV.

Jaren later zou Sammer hem alsnog in dienst nemen, als trainer van het tweede van Bayern München. In de schaduw van ’s werelds meest invloedrijke coach Pep Guardiola ontwikkelde hij twee jaar lang zijn trainersaanpak en managementstijl, tot FC Utrecht hem terug naar Nederland haalde.

Acht uur duurde het gesprek in München, zegt toenmalig FC Utrecht-directeur Wilco van Schaik aan de telefoon. Hij een laptop, Ten Hag een laptop. Hij met een presentatie over FC Utrecht en waar de club wilde staan over drie jaar. En Ten Hag met een presentatie, over zijn werkwijze. „Het mooie is dat wat we daar bespraken in twee jaar waar hebt zien worden”, zegt Van Schaik. „Het was een horloge dat ging draaien. En ook al speelden ze niet: ook nummer 12 tot en met 22 in de selectie waren superblij. Want Erik ontwikkelde iedereen.”

Ten Hag is „een meester van het detail”, zegt Omar Kavak. „Met dat perfectionistische van Guardiola. Hij koos altijd de goede woorden en argumenten.” Kavak speelde zegge en schrijve zes minuten in het seizoen dat Ten Hag Go Ahead Eagles in 2013 na zeventien jaar naar de eredivisie leidde. Maar altijd voelde hij zich gestuurd, begeleid, ‘gemanaged’. „Veel trainers kijken niet zo om naar de reserves. Ik was geblesseerd aan het begin van het seizoen, hij eiste inzage in mijn medisch dossier. Ik revalideerde in Amsterdam, bij een fysiotherapeut. Hij wist precies wat ik op een dag gedaan had, en wat nog moest doen.”

Waar Ten Hag komt, sterft vrijblijvendheid. Van Schaik: „‘Wat heb je nou binnengehaald’, hoorde ik nog wel eens in het begin. ‘Rare Tukker’, ‘drammer’. Maar dat veranderde snel. Je moet wel de ruimte hebben om hem te leren kennen. Als je zijn vertrouwen wint zul je merken dat hij ook nog een heel aardige man is. Empathisch, maar continu veeleisend. Een toptrainer, maar ook echt een topmanager. Hij zegt nooit iets zonder dat hij daar kennis van zaken heeft. En tactisch klopte het áltijd.”

Trainerswissel

Gebrek aan variatie in het aanvalsspel is wat Ten Hag het minst beviel aan het Ajax onder zijn voorganger Keizer. „Daar valt winst te halen”, zegt hij vrijdag. „Ajax wint vaak de bal hoog op het veld, maar de momenten daarna weten ze slecht te benutten. Dat moet doelgerichter, want de selectie heeft wel de kwaliteiten om daar van te profiteren. Spelers moeten situaties herkennen. Die eerste pass naar voren spelen, ruimtes anders bezetten.”

Wat hem wel zint: de dynamiek in de opbouw van achteruit met Frenkie de Jong als inschuivende libero. Het moet raar lopen wil de 20-jarige middenvelder zijn plekje centraal achterin, de belangrijkste nalatenschap van het half jaar onder Keizer, weer moeten afstaan. Ten Hag: „Dat is het vertrekpunt.”

Dat Keizer op de goede weg was in zijn laatste maand bij Ajax beaamt Ten Hag. Toch: met de op het hoogste niveau onervaren coach aan het roer had de directie er „onvoldoende vertrouwen in dat wij op deze wijze het niveau gaan halen dat wij met Ajax nastreven”, aldus directeur Edwin van der Sar in een persbericht over het ontslag. De vragen blijven knagen. Had Keizer eigenlijk nog een kans toen hij die decembermaand in ging waarin hij PSV en AZ versloeg? Was het vonnis al geveld?

Directeur spelerszaken Marc Overmars bleek bereid om woensdagochtend kort de naar Portugal meegereisde journalisten te woord te staan over transferzaken. Hij wilde langs het veld niet ingaan op vragen over de recente trainerswissel, die sterk zijn signatuur draagt. Ook het vertrek van ‘cultuurbewaker’ Dennis Bergkamp, spitsentrainer en lid van het technisch hart, dat daar onlosmakelijk mee verbonden is, wilde hij niet toelichten. „Ik zeg net dat ik een paar vragen beantwoord, niet daarover. Oké?”

De Ajax-directie had op de aandeelhoudersvergadering in de Arena afgelopen november toegezegd dat voor komend seizoen de selectie eerder op orde zou zijn. Duidelijk is dat de club ook in trainersopzicht de ploeg al op orde wil hebben voor volgend seizoen. Zo moet het ontslag van Keizer ook gezien worden als een vrees voor toekomstige tekortkoming, meer dan een afrekening op huidig falen.

Wat vindt u van het ontslag van Keizer, die onder dramatische omstandigheden moest beginnen en afgelopen maand Ajax op de rit leek te hebben?

Ten Hag: „Het is niet aan mij om daar iets over te zeggen, maar aan de directie.”

U bouwde uw carrière geleidelijk op. Bent u zelf ooit ‘op uw bek gegaan’?

„Nee, eigenlijk niet. Nee. Eigenlijk heb ik overal maximaal gepresteerd.”

U heeft nog niet met etterende processen te maken gehad. Mist u die ervaring?

„Dat wil ik niet zeggen. Wat denk je dat er bij Bayern gebeurt? Ik kan je zeggen dat Go Ahead ook heel onrustig kan zijn. FC Utrecht staat bekend als de meest onrustige club van Nederland.” Grijns: „Behalve de afgelopen tweeënhalf jaar.”

    • Bart Hinke