Een illegale erectiepil is makkelijk gekocht

Verboden medicijnen

Via internet zijn allerlei medicamenten te koop. Zonder recept, met risico. Criminoloog Rosa Koenraadt promoveerde vrijdag op die handel.

Foto iStock

Een Nederlandse man bestelt erectiepillen bij een handelaar op internet. Stiekem, want hij wil z’n vrouw niet teleurstellen. Maar ook zonder medisch advies – wat eigenlijk wel nodig is, omdat het gebruik van erectiepillen gezondheidsrisico’s kan opleveren. Als de langs illegale weg verkregen middelen al betrouwbaar zijn.

„Sommige gebruikers nemen het risico op de koop toe”, zegt criminoloog Rosa Koenraadt. Het voorbeeld komt uit haar onderzoek naar handel in illegale geneesmiddelen, waarop ze vrijdag aan de Universiteit Utrecht is gepromoveerd.

Eén op de dertig volwassen Nederlanders kocht ooit illegale medicijnen – geneesmiddelen die niet volgens officiële richtlijnen geproduceerd en verkocht worden. Voor de meeste is in de gereguleerde wereld een recept nodig. Maar in het illegale circuit is van alles zonder doktersbriefje te koop: van geneesmiddelen met een productiefout tot vervalste pillen. Populair: erectiemiddelen, afslankpillen, pijnstillers en kalmeringsmiddelen. „Lifestyle medicijnen” noemt Rosa Koenraadt die.

Ze sprak voor haar onderzoek tientallen gebruikers, handelaren, artsen, douanebeambten en producenten en analyseerde bijna zeventig strafdossiers. Ze volgde elf online verkooppunten van illegale medicijnen, deed veldwerk in China en nam een enquête af onder ruim 50.000 volwassen Nederlanders.

Gezondheidsorganisaties maken zich al langer zorgen over illegale medicijnen. Sinds 1980 houdt de wereldgezondheidsorganisatie WHO de handel erin gerichter in de gaten.

Medicijnen bestellen zonder dat naar een recept wordt gevraagd, is risicovol, zegt Oscar Smeets, bureausecretaris van apothekersorganisatie KNMP. „Je speelt met je leven.” Niemand houdt dan toezicht op kwaliteit, werkzaamheid en veiligheid van het product, zegt hij.

Niemand houdt toezicht op kwaliteit, werkzaamheid en veiligheid

De risico’s zijn niet alleen theoretisch. In 2007 kwamen zeker honderd mensen in Panama om het leven nadat ze met koelvloeistof vervuilde hoestsiroop hadden ingenomen. In Pakistan overleden in 2012 tientallen mensen die in het cardiologisch centrum een gratis medicijn hadden gekregen voor hun hartkwaal. En in 2014 stierven in Venezuela zeventien gevangen nadat ze vergiftigde medicijnen hadden geslikt.

Volgens de WHO gaan er miljarden euro’s om op de groeiende markt voor illegale geneesmiddelen. Mensen kopen ze, zegt Koenraadt, „uit gemak, financiële overwegingen, schaamte of omdat ze het middel op recept niet meekrijgen”.

In Nederland zijn de middelen ook in trek. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu onderzocht in 2016 het rioolwater in Amsterdam, Eindhoven en Utrecht en concludeerde daaruit dat landelijk ruim 150.000 mannen Viagra gebruiken. Opmerkelijk, omdat maar 45.000 mannen deze pillen tegen erectiestoornissen via de dokter kregen. Zeven van de tien kochten de pillen dus in het illegale circuit.

Afkomstig uit Azië

Koenraadt deed ook onderzoek naar de herkomst van de illegale pillen. Ze worden vaak voor een paar cent per stuk geproduceerd in fabrieken in China, India, Hongkong, Singapore en Thailand. Soms produceren die ook medicijnen voor de legale markt. „Zo verdienen ze wat bij.”

In containers, verstopt tussen fruit, of gewoon per post komen de pillen in Nederland. De politie doet weinig aan opsporing van de illegale medicijnhandel, zegt Koenraadt. „Daar leeft het onderwerp niet heel erg.” Ze verwacht dan ook niet dat de handel over tien jaar kleiner zal zijn.

Wat haar opviel, is dat de lijnen tussen fabrikanten en Nederlandse handelaren kort zijn. Dat verschilt sterk met de handel in drugs. Een straatverkoper van verdovende middelen zal zelden direct contact hebben met de producent. In het geval van medicijnen zijn handelaren minder huiverig voor zulk contact. Waar drugs vrijwel altijd verboden zijn, zijn medicijnen dat niet. „De Nederlandse verkoper ervan sluit op Skype deals met de leverancier.” En dat kan lucratief zijn. Een handelaar vertelde Koenraadt trots: „Ik kocht 10.000 afslankpillen voor 200 euro en kan ze verkopen voor 8.000 euro.”

Kleine scharrelaars

De handel in illegale medicijnen is veelvormig. Het promotieonderzoek ziet kleine scharrelaars en professionele handelaren, handel via internet – op „Marktplaatsachtige sites” en via „online apotheken” – maar ook via netwerken van vrienden, familie en kennissen.

Ook worden pillen via winkels verkocht, onder de toonbank. Zo verkoopt een toeristenwinkel op de Amsterdamse Wallen erectiepillen. Een medewerker (36), die uit angst voor problemen met zijn baas anoniem wil blijven, zegt er zo’n vijftig per maand te verkopen. Kamagra is het merk, 6 euro per stuk, vier voor 20 euro. Vooral twintigers en dertigers, met name toeristen, kopen ze, zegt hij. Hij stelt geen vragen. „Alleen als ze terugkomen, dan vraag ik of het goed heeft gewerkt.”

Hans Heuvelmans is als inspecteur bij de Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd betrokken bij de opsporing van illegale medicijnenhandel. Die neemt toe, weet hij. Cijfers heeft hij niet. Lastig bij de opsporing, ook voor douane, fiscus en politie, is de grote rol van internet. „Online spullen kopen wordt steeds normaler, dat geldt ook voor medicijnen.” En dan kun je wel de stekker uit een website trekken, zegt hij, „maar binnen een paar minuten is-ie weer in de lucht”.