Belangrijke stap in Duitse formatie

CDU/CSU-SPD De partijen hebben een akkoord op hoofdlijnen bereikt. SPD-leider Schulz moet zijn achterban nog zien te overtuigen van een nieuwe ‘Grote Coalitie’.

Angela Merkel samen met Horst Seehofer (links) en SDP-leider Martin Schulz na de gesprekken. Foto Markus Schreiber/AP

De vorming van een nieuwe Duitse regering van CDU, CSU en SPD onder leiding van bondskanselier Angela Merkel is een belangrijke stap dichterbij gekomen. Na een marathonsessie van meer dan 24 uur bereikten de drie partijen vrijdagochtend overeenstemming over een akkoord op hoofdlijnen. Merkel noemde het de basis voor een stabiele regering.

Hiermee is de weg naar een nieuwe zogeheten Grote Calitie (‘GroKo’) nog niet vrij. Eerst moet een partijcongres van de SPD op 21 januari nog met dit akkoord instemmen. Is dat gebeurd, dan gaan de drie partijen verder onderhandelen over een meer gedetailleerd en definitief regeerakkoord, dat vervolgens weer aan de leden van de SPD wordt voorgelegd.

Terwijl Duitsland ongeduldig begon te worden, voerde Merkels CDU deze week verkennende gesprekken met de CSU en SPD. "Er ligt 45 miljard op tafel. Daarmee kun je een hoop doen."

De sociaal-democraten regeerden de voorbije vier jaar ook al met CDU en de CSU van partijleider Horst Seehofer. Na hun historisch slechte resultaat (20,5 procent) bij de bondsdagverkiezingen in september had SPD-leider Martin Schulz verklaard dat zijn partij nu in de oppositie zou gaan.

Pas toen in november de vorming van een coalitie van CDU en CSU met de liberale FDP en de Groenen mislukte toonde Schulz zich schoorvoetend bereid alsnog verkennende besprekingen met de christen- democraten te beginnen. Nog steeds is een deel van de SPD ervan overtuigd dat het beter is niet opnieuw met Merkel in zee te gaan.

Verzet

Met name in Noordrijn-Westfalen heerst verzet. De jongerenorganisatie van de SPD voert al sinds november fel campagne tegen de toetreding tot een nieuwe Grote Coalitie. Schulz moet de basis van zijn partij komende week zien te overtuigen hem te steunen in zijn keuze voor deze coalitie.

Daarbij is het belangrijk te laten zien dat de nieuwe coalitie niet domweg een voortzetting is van de vorige, maar nieuwe energie en nieuwe ideeën meebrengt. Hoe de partijen die boodschap willen overbrengen, onder leiding van een bondskanselier die al meer dan twaalf jaar regeert, is nog niet helemaal duidelijk. In het 28 pagina’s tellende akkoord pleiten de partijen voor een „nieuwe doorbraak in de Europese politiek”. Schulz zei dat de nieuwe coalitie Duitsland weer „de sterke rol wil geven die het land in Europa spelen moet”. In eigen land willen de partijen „de maatschappelijke samenhang versterken en de ontstane verdeeldheid overwinnen”.

Discussiepunten

De belangrijkste twistpunten tussen de partijen betroffen de vluchtelingenpolitiek, belasting en zorg. Het aantal toe te laten vluchtelingen mag volgens het akkoord niet hoger komen dan 180.000 tot 200.000 per jaar, ongeveer het huidige niveau.

Na het klappen van de Jamaica-coalitie, keek iedereen naar de SPD. Merkel faalde niet, vindt ze zelf.

Gezinshereniging voor vluchtelingen met een beperkte status die op het moment is opgeschort, blijft opgeschort. Alleen voor schrijnende gevallen kunnen uitzonderingen worden gemaakt, maximaal 1.000 per maand. De zogeheten solidariteitstoeslag (‘Soli’), ingesteld als extra belasting om onder meer de Duitse hereniging te financieren, wordt stapsgewijs minder.

Belastingverhogingen komen er niet. Verder werden de partijen het erover eens dat de federale overheid zich mag bemoeien met onderwijszaken – tot nu toe het domein van de deelstaten. Dit betekent dat Berlijn de deelstaten kan helpen bij financiering van scholen. De ziekenfondsen waarbij de grote meerderheid van de Duitsers verzekerd is zullen weer in gelijke mate door werkgevers en werknemers gefinancierd worden.

Hoe zien Duitsers hun land na twaalf jaar Merkel? Aan de vooravond van de verkiezingen reisde correspondent Juurd Eijsvoogel langs plaatsen die belangrijk zijn geweest voor de bondskanselier en spreekt met kiezers. “We zijn al zo vaak bedrogen.”