Die dure speakers in je auto, heeft dat nou zin?

Geeft dure hifi in even dure auto’s ook beter geluid? NRC liet musici op de snelweg luisteren naar eigen werk.

Illustratie Mat

Dure stereo’s in auto’s zijn in opkomst. Autofabrikanten huren chique hifimerken in om hun audiosystemen op te tuigen. Lexus werkt met Mark Levinson, Land Rover en Jaguar met Meridian, Porsche met onder meer Burmester, Bentley met Naim. Audi heeft Bang & Olufsen en BMW Bowers & Wilkins. Voor de rijdende concertzaal met, uch, geluidsbeleving van de hoogste orde krijg je dan tot wel 23 luidsprekers in deuren, dashboard, raamstijlen, plafond en hoedenplank. De vermogens kunnen oplopen tot 2.200 Watt – doof worden was nog nooit zo makkelijk.

De prijzen, oplopend tot vele duizenden euro’s, zijn voor topinkomens geen belemmering. Bij Porsche wordt 80 procent van de duurste modellen met de duurste Burmester-stereo besteld, bij andere fabrikanten is het weinig anders. Voor minder kapitaalkrachtigen is er hoop. In steeds meer middenklassers zijn stereo-installaties van Bose of Krell leverbaar met op bescheiden schaal dezelfde pretentie: net zo goed als thuis.

Althans, dat is het idee. Er zijn wat handicaps. Om te beginnen produceert zelfs de stilste auto bij 100 kilometer per uur al zo’n 60 decibel geluid; de som van afrolgeluiden, windgeruis en motorgeluid die bij hogere snelheden proportioneel toenemen. Het is een forse drempel. Rammstein komt er altijd wel doorheen, maar voor een akoestische contrabas in een jazztrio of zachte passages in een strijkkwartet van Mozart wordt het lastiger. Je hebt surround- ofwel 3D-geluid nodig dat alle passagiers voor en achter met dezelfde kwaliteit bereikt en die krappe cabine de akoestische eigenschappen geeft van een echte zaal. Daarvoor zijn én veel luidsprekers én veel vermogen nodig. Je moet iets vinden op het probleem dat alle inzittenden in principe verkeerd zitten; niet in het hart van het stereobeeld maar links of rechts daarvan. Luidsprekers in het dashboard, zogenaamde centerfills, corrigeren de asymmetrie van het klankbeeld.

NRC liet Nederlands muziektalent in drie rijdende concertzalen naar eigen opnamen luisteren. „Ik vind dat m’n Skodaatje het nog helemaal niet zo slecht doet.”

Het kwartet: ’Je hoort alles zonder snelweggeluid’

Dudok Kwartet Judith van Driel en Marleen Wester (viool), Marie-Louise de Jong (altviool), David Faber (cello)
Muziek Mozart, strijkkwartet in G KV 378; Ligeti, Tweede strijkkwartet
Auto BMW 640I GT x-Drive
Geluidssysteem: Bowers & Wilkins
Prijs 4.965 euro
Vermogen 1.400 watt
Aantal luidsprekers 16
Testoordeel lovend

Hun cd’s trokken veel aandacht. Debuut Métamorphoses met Haydn en Ligeti’s Eerste strijkkwartet bracht het tot Editor’s Choice van het gezaghebbende Britse blad Gramophone. Even lyrisch ontvangen werd Labyrinth met Mozarts strijkkwartet KV 387, canons van Bach en Ligeti’s hondsmoeilijke Tweede strijkkwartet. Die klinkt in de BMW aanzienlijk beter dan in hun Skoda Octavia. Marie-Louise de Jong: „Vooral fijn dat je echt alles kunt horen zonder snelweggeluid.” Het 3D-effect van de rondom geplaatste luidsprekers maakt indruk. David Faber, achterin: „Ik ben gewend naar voren te leunen om het beter te kunnen horen. Dat hoeft hier niet omdat de stereo het geluid focust waar ik zit. Dat is heel goed ingesteld.” „Al zit ik wel erg dicht op de luidsprekers”, vindt Marleen Wester.

Voor het eerst kunnen ze alles horen in een auto. In hun Octavia draaien ze voortdurend aan de volumeknop; met 1.400 watt vermogen is het geluid er altijd. Van Driel: „In de zachte stukken hoor je ook nog een beetje bas, dat is in de Skoda echt weg.” Faber: „Onze installatie kan drums, gitaren en bas nog uit elkaar houden. Maar van een strijkkwartet maakt hij één klank, terwijl wij juist altijd bezig zijn een viervormige klank te maken waaraan je hoort dat hij uit vier lagen van vier instrumenten bestaat. Dat komt hier wél over.”

Na Mozart dondert Ligeti met de knal van een champagnekurk binnen. Dit klinkt zoals ze het wilden. Faber: „Hij heeft alleen moeite met de zachte lage samenklanken.” Van Driel: „Die gaan mengen met de ruis van de auto. Ergens is het ook wel gaaf dat je denkt: hoor ik nou nog iets of is het iets anders? En dat is hoe Ligeti het bedoeld heeft: dat je niet precies meer weet wat je hoort. Aan de andere kant hoor je de zachte hoge tonen weer best goed.” De BMW mag door.

De jazzpianist: ’Fijn dat je geluid naar achteren kunt verplaatsen’

Rembrandt Frerichs (piano)
Muziek Rembrandt Frerichs Trio: A long story short (2016)
Auto Audi Q5 2.0 TFSI Quattro
Geluidssysteem Bang & Olufsen
Prijs 1.596 euro
Vermogen 755 watt
Aantal luidsprekers 19
Testoordeel bij nader inzien beter dan gedacht

Degelijke types, Nederlandse musici. Ook jazzpianist en componist Rembrandt Frerichs rijdt een Skoda diesel. Die blijkt de ideale luisterplek voor noch zijn eigen Rembrandt Frerichs Trio, noch zijn grensverleggende en vaak delicate samenwerkingsverbanden met niet-westerse en klassieke musici. „Ik rijd nooit harder dan 120, anders wordt hij te lawaaiig.”

Na een intrigerend concert van zijn trio met de Iraanse tar-speler Hossein Alizadeh (tar is een soort Arabische luit) rijden we naar Groningen, waar zijn volgende studio-opname wacht. Van zijn laatste trio-album A long story short draaien we het openingsnummer ‘Silberschmitt’, een ritmisch halsbrekende ode aan jazzgitarist Anton Goudsmit. „Gaaf.” Maar snelheidsafhankelijk gaaf. „Het verschil tussen wat je hoort bij 160 en 115 is ook in deze stille Audi nog best groot. Fijn aan zo’n chic systeem is dat je met de balansknop het geluid iets naar achteren kunt verplaatsen zodat je er, zoals bij een podiumopstelling in het Bimhuis, middenin zit. Doe je dat niet, dan vind ik het mooi ruimtelijk maar vrij frontaal. Ik moet hem nog steeds best hard zetten om alles te horen.”

Het album A long story short van Rembrandt Frerichs Trio.

Akoestische muziek en auto’s vormen een slecht huwelijk. „R&B, metal of Ilse de Lange zijn geproduceerd voor gebruik in de auto. Daar hebben wij bij de mastering van deze plaat deels rekening mee gehouden.” Achilleshiel blijft de contrabas. „Die valt snel weg. Een elektrische bas is gemaakt om overal doorheen te snijden. Daarom ben ik ook wel benieuwd naar een wat zachter stuk.”

Dat wordt ‘Naima’, een intiem duet voor piano en contrabas op een ‘melodietje van John Coltrane’ – noem het een ballad. „Heerlijk wegdromen”, vindt Rembrandt. „Je hoort bassist Tony Overwater zelfs ademen.” Mits je het gaspedaal met rust laat. „Bij 120 begint hij het middengebied in de piano weg te drukken. Het klinkt nog steeds goed, maar niet beter dan wat ik thuis heb. Ik vind eerlijk gezegd dat mijn Skodaatje het in vergelijking nog helemaal niet zo slecht doet. Maar als we D’Angelo opzetten weet je waarschijnlijk niet wat je meemaakt.” Doen we. Inderdaad: „Helemaal te gek.” Na een oude, vlak klinkende opname van John Coltrane stelt Frerichs zijn oordeel verder bij. „Nu vind ik ons ook beter klinken.”

De garagerockband: ’Heel goed, maar of het 6.300 euro goed is?’

Traumahelikopter Mark Lada (zang en gitaar), Daan van Dalen (gitaar en zang), Roel van Merlot (drums)
Muziek traumahelikopter (2013), Competition stripe (2016)
Auto Porsche Cayenne S
Geluidssysteem Burmester High-end 3D Surround sound.
Prijs 6.270 euro
Vermogen 1.455 watt
Aantal luidsprekers 21
Testoordeel fantastisch, maar we kunnen zonder

Het Groningse trio traumahelikopter beleefde in 2013 zoiets als een flitsdoorbraak. Hun titelloze debuutalbum trok veel aandacht, ze speelden op Noorderslag, waren te gast bij DWDD en sloten het seizoen af op Lowlands. Hard en meedogenloos, met twee gitaren en een crisisdrumstel – nee, geen bas. Dat imago bleef hangen, terwijl op het ook in deze krant geprezen laatste album Competition stripe („Informeel en ijzersterk”) de volumeknop soms fors wordt teruggedraaid. Er staan echte liedjes op, met echte melodieën. Mark Lada: „Die punk-bravoure zit er nog altijd in, maar we houden ook gewoon van liedjes die juist in zo’n gestripte setting heel goed werken.”

Gestript mag je de Porsche Cayenne van 173 mille niet noemen. De stijlkloof tussen de auto en het bandje is hilarisch. Daan van Dalen: „Dit is waarschijnlijk de eerste keer ooit dat een Porsche traumahelikopter afspeelt.” Anderzijds: voor het ruige werk komt een vermogen van 1.455 watt niet slecht uit. Op de A7 richting Duitsland vinden ze de Burmester-installatie indrukwekkend klinken, maar ze worstelen met de vraag wat die perfectie toevoegt. Van Dalen: „Heel goed, maar of het 6.300 euro goed is weet ik niet.” Mark Lada: „Ik vind het ook lastig oordelen. Het klinkt goed omdat de plaat goed gemixt is.” En omdat de Porsche zich zo gedeisd houdt, ook dat. Van Dalen: „Van de auto hoor je echt niks.” Beter dan hun toerauto, een Volvo V70? Lada: „Daar zit een excellente geluidsinstallatie in.” Van Dalen: „Maar natuurlijk is dit een stuk beter.”

„Je merkt wel”, zegt Lada, „dat wij deze plaat analoog hebben opgenomen met een heel klein budget.” Ze hebben eigenlijk hetzelfde probleem als het Rembrandt Frerichs Trio. Ze spelen weliswaar versterkt, maar hun analoge rechttoe-rechtaangeluid verliest het in de auto doorgaans snel van elektronische muziek of hiphop. Lada: „Dat wordt allemaal digitaal gemaakt, zodat het zo hard mogelijk uit die boxen knalt.

Het album Competition stripe van Traumahelikopter.

„We hebben Competition Stripe wel in de Verenigde Staten laten masteren omdat ze daar toch vaak iets brutaler zijn. Met het idee dat alle jongeren nu muziek via laptopspeakertjes of telefoon beluisteren en dat onze muziek ook dan moet overkomen. Maar je legt het altijd af tegen muziek die uit de computer komt. Toen wij op 3FM waren, merkten we dat je met analoge muziek moeilijk opbokst tegen dat digitale geweld.”

Van Dalen: „Tegenwoordig wordt bijna alles zo hard mogelijk gemixt. De producer van onze tweede plaat hekelde die instelling. Die zei: dan kun je er als luisteraar eigenlijk niks meer aan doen.”

Lada: „Als je de volumes zo optrekt, verdwijnt de ruimte voor nuance. Wat vooral jammer is: het publiek heeft geen idee hoe het komt dat wij zo anders klinken. Maar dat is dus ook omdat we totaal anders werken. Op zo’n installatie als deze komt ons geluid wel meteen over en dat is best lekker.”

Nogmaals: Is hun muziek gebaat bij high end audio?

Lada: „Weet ik niet. Wij zijn niet zo puristisch. Onze muziek hoeft niet per se op de beste installaties te worden afgespeeld.” En hoe goed dit ook klinkt, „er gaat niets boven live”.

Van Dalen zegt niettemin: „Als ik 173.000 euro uitgeef aan een auto, wil ik die Burmester er ook nog wel bij.”

    • Bas van Putten