Vrijheidstoerisme van hippe Iranïërs

Turkse grensstad Van

Terwijl steeds meer seculiere Turken hun land ontvluchten, zien veel Iraniërs Turkije als voorbeeldland: islamitisch én modern.

Veel Iraniërs legden een lange reis af om het optreden van Moein te zien. Foto NRC

Iraniërs weten hoe ze een feestje moeten bouwen. Dat blijkt voor aanvang van het concert van de beroemde Iraanse zanger Moein. Veel bezoekers hebben een lange reis afgelegd om zijn optreden in de Oost-Turkse grensstad Van bij te wonen. De sfeerloze locatie – een congreszaal met vloerbedekking en klapstoelen, zonder alcoholvergunning – kan de stemming niet bederven.

In de zaal en op de tribune staan groepjes zwaar opgemaakte meisjes te dansen op Perzische house, die wordt gedraaid om het publiek op te warmen. Hooguit 20 procent van de vrouwen draagt een hoofddoek. Net zoveel dames gaan gekleed in korte rokjes en strakke jurkjes. Ze maken voortdurend selfies, waarbij ze hun opgespoten lippen tuiten en hun verbouwde neus in de lucht steken.

Als de band het podium oploopt, klinkt er luid gejuich. Iedereen gaat op zijn stoel staan en pakt zijn telefoon om het begin van het concert te filmen. In een gelikt introductiefilmpje wordt Moein aangekondigd als ‘de legende’, ‘de stem van een generatie’ – in het Engels nog wel. Niet verwonderlijk want Moein leeft sinds 1982 in ballingschap in de VS, waar hij vaak optreedt voor de Iraanse diaspora. Zijn liedjes roepen een nostalgisch verlangen op naar een verdwenen vaderland.

Sina (29) uit Urmia, wiens gespierde bovenlijf uit zijn te strakke overhemd lijkt te knappen, heeft vijf uur in de bus gezeten om Moein te zien. „Hij is onze koning, onze liefde.” Sina’s adoratie gaat zo ver dat hij een kamer heeft geboekt in Elite World, een van de duurste hotels in Van waar Moein ook zou verblijven. „Maar hij bleek toch in het Hilton te zitten”, zegt hij lachend.

Het is Sinans derde bezoek aan Van, een onopvallende grensstad die de afgelopen jaren ineens is overspoeld met Iraanse toeristen. Het is een opmerkelijk succesverhaal. Terwijl westerlingen Turkije mijden vanwege aanslagen en politieke instabiliteit, neemt het aantal Iraanse toeristen sterk toe. Vorig jaar bezochten 2 miljoen Iraniërs Turkije, een record. Bijna een kwart ging naar Van.

Iraniërs kunnen in Turkije ontsnappen aan de verstikkende repressie in eigen land, waar strenge regels gelden voor concerten. Foto NRC

Middenklasse minder geraakt

De Iraanse toeristen komen voornamelijk uit de middenklasse. Velen werken voor de overheid waardoor ze minder hard zijn geraakt door de economische crisis, in tegenstelling tot tienduizenden landgenoten die de afgelopen weken protesteerden tegen de hoge inflatie en het gebrek aan banen. Voor Iraniërs uit de middenklasse is Van een populaire bestemming: dichtbij en betaalbaar. Bovendien heeft Turkije zijn visumplicht voor Iraniërs afgeschaft.

Lees ook over de protesten: Arme Iraniërs geloven de regering niet meer. Buiten Iran wonende Iran-kenners geven duiding bij de demonstraties tegen het islamitische regime.

„Ik kom naar Van om te winkelen en concerten te bezoeken”, zegt Nayir, een meisje uit de Iraanse stad Tabriz. Ze arriveerde twee dagen geleden met haar man, na een busreis van acht uur door de sneeuw. „De prijzen zijn hier veel lager, er zijn meer winkels, met een bredere selectie. Daarbij is er meer vrijheid wat betreft het drinken van alcohol en het dragen van een hoofddoek”, zegt ze, om er schalks aan toe te voegen: „Maar het meeste houd ik van Turkse mannen.”

Je zou het vrijheidstoerisme kunnen noemen – een paradoxaal begrip in het huidige Turkije. Terwijl steeds meer seculiere Turken hun land ontvluchten, zien veel Iraniërs Turkije als een voorbeeldland: islamitisch én modern, met een sterke seculiere traditie. Hier kunnen ze even ontsnappen aan de verstikkende repressie in eigen land, waar strenge regels gelden voor concerten, en veel populaire Iraanse artiesten niet optreden omdat ze in ballingschap leven.

Afgelopen zomer kwamen zoveel Iraanse toeristen naar Van, dat de gouverneur hen in studentenvertrekken moest onderbrengen.

Bovendien is de culturele verwantschap tussen Iran en Turkije groot. „Ik hou van Turkse muziek en tv-series”, zegt Nayir. Een van de populairste Turkse zangers in Iran is Ilyas Yalçintas, die doorbrak dankzij het tv-programma X-Factor. Zijn broer en manager Nasuh is in Van om zaken te doen. Hij wil een groot muziekfestival organiseren tijdens Nowruz, het Perzische lentefeest, wanneer tienduizenden Iraniërs op vakantie gaan in Van. Hij mikt op 50.000 tot 100.000 bezoekers.

Smokkel

Het zou de eerste keer zijn dat in Van een festival van deze omvang wordt georganiseerd. De eigenares van een groot winkelcentrum in Van blijkt bereid het evenement te sponsoren. Een slimme zet, want ze heeft goede contacten met de lokale autoriteiten. In ruil krijgen alle 160 zaken in haar winkelcentrum een plekje op het festival. Voor de muziek legt Nasuh contact met de Turkse manager van Moein, die veel grote Iraanse artiesten naar Turkije heeft gehaald.

De komst van Iraanse toeristen heeft Van sterk veranderd. „Vroeger was de economie vooral gebaseerd op smokkel”, zegt een oud-bestuurslid van een lokale ondernemersvereniging die anoniem wil blijven. „Nu draait alles om toerisme. Er zijn zelfs cursussen Farsi voor ondernemers. De beste periode was tijdens het vredesproces [tussen de Turkse regering en de Koerdische guerrillabeweging PKK]. Toen de strijd weer oplaaide, bleven veel Iraniërs weg. Veel hotels gingen bijna failliet.”

Als de band het podium oploopt, klinkt er luid gejuich. Iedereen gaat op zijn stoel staan en pakt zijn telefoon om het begin van het concert te filmen. Foto NRC

Invloedrijke familie

Intussen kan Van de toestroom nauwelijks aan. Afgelopen zomer kwamen zoveel Iraanse toeristen naar Van, dat de gouverneur hen in studentenvertrekken moest onderbrengen omdat de hotels vol zaten. Ook de twee nachtclubs barsten uit hun voegen. Lokale ondernemers hopen dat er meer bij komen opdat Iraniërs niet uitwijken naar andere plaatsen. Dat is niet makkelijk in Van. „Om een club te runnen moet je uit een invloedrijke familie komen”, zegt de man van de ondernemersvereniging. „Maar die families zijn conservatief en staan niet toe dat hun kinderen geld verdienen in het nachtleven.”

De dansvloer van Club Curcuna staat na het concert van Moein vol met Iraniërs. Het zijn vooral jonge stellen en gezinnen. Sommigen hebben zelfs kleine kinderen meegenomen. De sfeer doet denken aan een bruiloft. Mensen vragen om beurten een liedje aan, waarna ze uitbundig gaan dansen, toegejuicht door de andere bezoekers die aan tafels rondom de dansvloer zitten. Naarmate de Iraanse dj het tempo opvoert en er meer wordt gedronken, wordt het drukker op de dansvloer. Ook het enige meisje in de club met een hoofddoek kan de verleiding niet weerstaan.

Het wordt een lange nacht in Van.

Bekijk ook de video: Waarom er nu geen revolutie komt in Iran

    • Toon Beemsterboer