Soedan kiest nieuwe bondgenoten

Diplomatie President Bashir van Soedan zoekt toenadering tot Rusland en Turkije. Een confrontatie met Egypte dreigt. Onrust in de regio.

Soedanese vissers op de Nijl bij Khartoum. Foto Mosa’ab Elsham / AFP

De Soedanese president Omar al-Bashir doet weer van zich spreken. De afgelopen weken heeft hij zowel Rusland als Turkije naar de Rode Zee gelokt, een van de meest gevoelige regio’s in de wereld. Daarnaast stevent Soedan aan op een directe confrontatie met buurland Egypte.

Op bezoek in Moskou vroeg Bashir president Vladimir Poetin afgelopen maand om „bescherming tegen Amerika”. Op zich was dat al opmerkelijk: onlangs nog verzachtten de VS hun sancties tegen Soedan, twintig jaar geleden ingesteld wegens steun aan terrorisme. Naar verluidt bood Bashir de Russen een militaire basis aan de Rode Zee aan.

Erdogan op bezoek

Tot nog meer opwinding leidde twee weken geleden het bezoek van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan aan hoofdstad Khartoum. Erdogan kreeg toestemming de historische haven Suakin aan de Rode Zee „tijdelijk” in gebruik te nemen. Tot begin vorige eeuw was Suakin, een voormalig Ottomaans bestuurscentrum en knooppunt in de slavenhandel, de belangrijkste haven van Soedan.

Met dat gebaar heeft Bashir Saoedi-Arabië en indirect ook Egypte gebruuskeerd. ‘Khartoum geeft Suakin aan Ankara… Soedan in Turkse handen’, kopte de Saoedische krant al-Okaz op de voorpagina. ‘De Turkse hebberigheid in Afrika lijkt grenzeloos.’ Weliswaar vecht ook Soedan mee in de door Saoedi-Arabië geleide alliantie tegen de rebellen in Jemen, maar Bashir is ontevreden over de financiële steun die het daarvoor van Saoedi-Arabië ontvangt. Daarnaast heeft de gedeeltelijke opheffing van de Amerikaanse sancties niet geleid tot onmiddellijke verlichting van ’s lands economische problemen. Deze week gingen duizenden Soedanezen de straat op uit protest tegen de verdubbeling van de broodprijzen.

Om zijn opties te verbreden zoekt Bashir nu toenadering tot de alliantie van Iran, Rusland en Qatar, ten koste van het bondgenootschap van Saoedi-Arabië, Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten.

Ruzie met Egypte

Een gevolg van het diplomatieke gekonkel is dat ook de spanningen met Egypte sterk oplopen. Officieel gaat de Turks-Soedanese deal alleen over het opknappen van antieke gebouwen in Suakin. Maar Egypte vreest dat dit de opmaat is voor de vestiging van een Turkse militaire basis in Soedan. Het voelt zich in het nauw gedreven. Volgens Al Jazeera stuurt Kairo daarom alvast militairen naar de basis die de bevriende Verenigde Arabische Emiraten in Eritrea hebben.

Een ander, oud twistpunt tussen Egypte en Soedan betreft de loop van de gezamenlijke grens bij Halayib. Afgelopen maandag vroeg Soedan de VN om steun in dit grensconflict, niet voor het eerst overigens. Vorige week al riep Bashir de Soedanese ambassadeur in Kairo terug voor overleg.

Maar wellicht de grootste dreiging op de achtergrond in de regio vormt het conflict tussen Egypte en Ethiopië over de verdeling van Nijlwater. Egypte voelt zich in zijn watervoorziening bedreigd door de aanleg in Ethiopië van een enorme dam in de Blauwe Nijl. De bouw is bijna voltooid en dat maakt de Egypte nerveus.

Vissers varen door de algen op de Nijl in Soedan.

foto Mosa’ab Elshamy/AP

Ook in dit conflict staat Soedan lijnrecht tegenover Egypte. Soedan hoopt dat de dam ook kansen zal bieden voor het bevloeien van zijn eigen Nijldelta, en het steunt daarom Ethiopië.

Het geleidelijk opheffen van de twintig jaar oude sancties door de VS helpt de Soedanese president Bashir van een groot trauma af, schreef correspondent Koert Lindijer in oktober vorig jaar. De overlevingskansen van de: door het Strafhof aangeklaagde leider nemen toe.

Daarmee wordt automatisch ook Eritrea in het spel betrokken, immers de natuurlijke aartsvijand van Ethiopië. Volgens het principe van ‘de vijand van mijn vijand is mijn vriend’ ging de Eritrese president Isaias Afewerki begin deze week op bezoek bij president Sisi in Kairo om zijn steun aan Egypte te betuigen. Bashir van zijn kant kondigde aan de Soedanese grens met Eritrea af te sluiten. Niets wijst nog op de-escalatie.