Piloten KLM dreigen met staking om inspraak

Luchtvaart Piloten dreigen met staking omdat KLM-directie niet over de brug komt met commissariszetel en aandelen.

Foto Bart Maat/ANP

De sociale onrust bij KLM houdt aan. De ene staking is nog niet bezworen of de volgende staat al voor de deur.

Afgelopen weekend sloot de KLM-directie een principe-akkoord voor een cao tot juni 2019 met de VNC, de grootste vakbond voor cabinepersoneel. Het akkoord omvat onder meer een salarisstijging van 3,5 procent in drie stappen. FNV Cabine besloot daarop een voor maandag geplande staking op te schorten. Donderdag stemden de VNC-leden in met het akkoord. FNV Cabine legt het akkoord met een negatief advies voor aan zijn leden.

Nu zijn de piloten aan de beurt. Pilotenbond VNV – 3.500 leden, van wie 2.800 vliegend voor KLM – dreigt met een staking om eerdere toezeggingen van KLM af te dwingen. Een datum is nog niet bekend, maar volgens voorzitter Arthur van den Hudding ligt de drukke voorjaars- of meivakantie voor de hand: „Je moet kijken waar je bedrijf het meest raakt.” Collega’s van Lufthansa en zustermaatschappij Air France kozen de laatste jaren met regelmaat voor staken als onderhandelingswapen, maar voor Nederlandse vliegers is het uitzonderlijk. De laatste pilotenstaking bij KLM was in 1995.

De woede onder hun leden is dan ook groot, zeggen Van den Hudding en vicevoorzitter Willem Schmid in het VNV-kantoor in Badhoevedorp. Het duo trad aan in april 2017, na een harde verkiezingsstrijd die oud-voorzitter Steven Verhagen als verliezer achterliet. Ook onder Verhagen botste de VNV geregeld met KLM. In 2016 werd een pensioenconflict voor de rechter uitgevochten.

Lees ook dit interview met Steven Verhagen : KLM-directie danst op de vulkaan

Aangetast eergevoel

Maar nu is de stakingsdreiging concreet. Het gaat niet primair om geld, bezweert Van den Hudding. De vliegers zijn boos omdat hun werkgever afspraken niet nakomt. In ruil voor meer invloed op het beleid sloot de VNV een langlopende cao waarin de productiviteit van de piloten omhoog ging. Ze gingen harder werken voor hetzelfde geld. De bond spreekt van een ‘inlever-cao’ in het belang van de onderneming, want KLM stond er eind 2014 slecht voor. Bij het aflopen van de cao, 31 december jongstleden, waren twee van de drie tegenprestaties echter niet geleverd door KLM.

Van den Hudding: „Het vastleggen van onze concessies was verrassend snel geregeld, maar het regelen van onze inspraak lukt niet. Daarmee wordt ons eergevoel aangetast.”

De piloten willen inspraak door een eigen zetel in de board of directors, het hoogste orgaan van Air France-KLM. Waarom niet in de raad van commissarissen van KLM? Van den Hudding: „De KLM-directie is een zetbaas binnen de holding. De echte strategische besluiten worden niet genomen in Amstelveen, maar in Parijs. Daar moeten we aan tafel zitten als we willen meepraten over de koers van het bedrijf.”

In oktober koos de ondernemingsraad van Air France-KLM voor een purser met veel ervaring in medezeggenschap als werknemerscommissaris. Schmid: „Dat was niet de zetel waar wij op rekenden, we willen een reguliere zetel.”

In de cao staat dat de KLM-directie zich „maximaal zal inspannen” voor een VNV-commissaris. Mogelijk heeft KLM-topman Pieter Elbers aan die verplichting voldaan? Schmid: „Daar is ons niets van gebleken. Eén keer bellen naar Parijs is geen maximale inspanning. Ze kunnen geen plan van aanpak laten zien.” Van den Hudding: „Onder de juridische formulering van een afspraak ligt een bedoeling, een toezegging. Die is niet waargemaakt, dus daar moet iets tegenover staan. De balans moet worden hersteld, bijvoorbeeld door de productieverhoging deels terug te draaien. Dat betekent een wijziging van werktijden.”

Invloed op het beleid willen de piloten ook bereiken als aandeelhouder. Ze spraken af dat ze aandelen Air France-KLM ontvangen voor een waarde van 80 miljoen euro. Het geld wordt ondergebracht in een door de vliegers beheerde stichting. De aandelen worden toegekend in drie tranches, steeds tegen de koerswaarde van dat moment. De koers van AirFrance-KLM steeg vorig jaar fors, hetzelfde aantal aandelen is veel meer waard geworden.

KLM wilde de tweede tranche, van 1 april 2017, uitkeren als 26,7 miljoen euro. De VNV weigerde: de cao- afspraak is een aandelenvolume, geen absoluut bedrag. Schmid: „Sindsdien is er een patstelling. We zijn een juridische procedure gestart. Die arbitrage zal leiden tot een bindende uitspraak.”

Goed jaar achter de rug

Over de derde tegenprestatie van KLM, winstdeling, is geen conflict. KLM heeft een zeer goed jaar achter de rug. De precieze cijfers worden half februari bekend, maar het aantal vervoerde passagiers steeg in 2017 met 7,5 procent naar 32,7 miljoen. De productiviteit steeg in de eerste negen maanden met 3,7 procent, bijna de 4 procent per jaar die Elbers tot 2020 nastreeft.

In die productiviteitsverhoging schuilt nog een grief van de piloten. Zij hebben de laatste drie jaar naar eigen zeggen meer geleverd dan de vereiste 12 procent. Dat geldt volgens hen niet voor de andere twee groepen KLM-werknemers: cabine- en grondpersoneel. Van den Hudding: „Wij zitten op 14 à 15 procent, cabine zat tot het akkoord van deze week op 8 procent. Dat verschil is te groot.”

Volgens de piloten worden de collega’s in de cabine beloond voor „het niet nemen van verantwoordelijkheid”. Schmid: „Dit cabine-akkoord voelt voor veel piloten als een staaltje niet meedoen en toch winnen. Wanneer er dan bij ons geen resultaat ligt zet dat kwaad bloed.”

Voordat VNV wil onderhandelen over een nieuwe cao moet het oude zeer worden opgeruimd. En ja, dan komt verhoging van de riante pilotensalarissen (2,5 ton voor een gezagvoerder B777 of A330) in beeld. De onderhandelingspositie is sterk: door de wereldwijd aantrekkende economie is het overschot aan piloten omgeslagen in een tekort. Buitenlandse maatschappijen lonken. Van den Hudding: „Loonsverhoging past bij de economische trend van dit moment. Maar echt, dit gaat over het nakomen van afspraken, niet over geld.”

    • Mark Duursma