Jelle van Gorkom in coma door ‘misselijkmakende fout’

Ongeluk Papendal

BMX’er Jelle van Gorkom werd door een veiligheidsketting ten val gebracht en ligt in coma. Papendal wacht wellicht een civiele procedure.

BMX’er Jelle van Gorkom won in 2016 zilver op de Olympische Spelen van Rio de Janeiro. Foto Fazry Ismail/EPA

Dinsdagmiddag, tien voor drie. Jelle van Gorkom (27) staat bovenaan de negen meter hoge startheuvel van de befaamde BMX-baan van nationaal sportcentrum Papendal, aangelegd als kopie van het olympische parcours van Londen 2012, en later op cruciale punten vermengd met die van Rio 2016. Van Gorkom is in voorbereiding op een seizoen dat tot een hoogtepunt moet komen op het WK begin juni in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe.

Als het startsein klinkt, sleurt hij zijn kleine BMX-fiets gemaakt van carbon met volle kracht van links naar rechts, een pedaalslag of tien, om met zoveel mogelijk snelheid aan de eerste heuvel van het parcours te beginnen. Het gaat met een gang van rond de zestig kilometer per uur. Maar net voor de heuvel afvlakt, stuit hij op iets wat er nu niet hoort te hangen: een ijzeren veiligheidsketting, op een meter boven de grond, door de steile hoek van de heuvel van bovenaf niet zichtbaar.

Zo zien de BMX’ers het parcours op Papendal:

Om ongelukken te voorkomen

Die ketting moet mensen die er niet horen ervan weerhouden er met de fiets af te rijden. Toen de baan acht jaar geleden werd geopend, gebeurde dat in de eerste twee weken een paar keer. Er wilde zelfs iemand met een slee van de heuvel af. De BMX-baan wordt omringd door een hek, maar daar kun je in theorie overheen klimmen. Jochem Schellens, directeur van Papendal, besloot destijds na overleg met betrokkenen een ketting te spannen op de momenten dat er geen BMX’ers op de baan zijn. Juist om ongelukken te voorkomen.

De ketting is los te halen met een sleutel die bij de receptie van Papendal zou liggen. „De procedure is: de gebruiker van de baan zorgt voor de inspectie”, zegt directeur Schellens. „Normaal beoordeelt de coach de veiligheid”. In de commerciële BMX-ploeg van Laura Smulders haalt coach Martijn Jaspers voorafgaand aan een training de ketting altijd los. Van Gorkoms trainer Bas de Bever was donderdag niet bereikbaar voor commentaar.

Van Gorkom raakt de ketting dinsdagmiddag waarschijnlijk eerst met zijn fiets. Door de enorme impact breekt die, hoorde oud-BMX’er en nu baanwielrenner Harrie Lavreysen via via – het BMX’ers-wereldje is niet zo groot. Daarna wordt Van Gorkom tegen de eerste heuvel gesmeten, tenminste, dat denkt beloftetrainer Rob van den Wildenberg, zich baserend op de verwondingen die Van Gorkom oploopt: een breuk in het gezicht, een scheurtje in de schedel, beschadigingen aan milt, lever en nieren. Als Van den Wildenberg vlak na het ongeluk op de BMX-baan arriveert, is Van Gorkom buiten bewustzijn. Omstanders hebben meteen door dat het ernstig is, en bellen alarmnummer 112. Een traumahelikopter vliegt naar de Papendallaan, ambulances snellen naar het sportcentrum. Binnen een paar minuten zijn ze ter plaatse. Ze brengen Van Gorkom naar een ziekenhuis in Nijmegen, waar artsen hem in een kunstmatige coma houden om zijn lichaam te laten herstellen van de verwondingen.

Ruim vijf jaar geleden klapte Van Gorkom tijdens een wedstrijd in Chula Vista, Californië, al eens zo hard tegen een van de eerste heuvels dat artsen ook toen besloten hem drie dagen in slaap te houden. Hij liep een hersenschudding, een ingeklapte long, gebroken ribben en een diepe kniewond op. Zes weken na die valpartij zat hij alweer op de fiets, in het begin de startheuvel mijdend. Van Gorkom heeft hoogtevrees. „Die val zat nog tussen mijn oren”, zei hij in juli 2012 tegen NRC. Nadien volgde de BMX’er op Papendal valtrainingen om in de toekomst erger te voorkomen. In de zomer van 2016 won hij zilver op de Spelen in Rio de Janeiro.

Lees ook: Het interview dat we met Van Gorkom maakten na zijn val in 2012

Nalatigheid

Dat het BMX’en gevaarlijker is geworden sinds de invoering van de Supercross in 2011 – meer sprongen, meer spektakel – is geen geheim. Voor Elis Ligtlee was dat reden om naar het baanwielrennen over te stappen. Harrie Lavreysen werd gek van almaar aanhoudende botbreuken en blessures en deed hetzelfde. Op maandag, een dag voor het ongeluk van Van Gorkom, viel Ivo van der Putten zo hard dat ook hij met verwondingen in het ziekenhuis werd opgenomen. Maar dat was ‘gewoon’ een valpartij. Wat Van Gorkom is overkomen kan gerust een bedrijfsongeval genoemd worden. „Een misselijkmakende fout”, zegt Lavreysen, doelend op die ketting. „Ik heb me vaak afgevraagd: waarom hang je daar een ketting, en niet bovenaan”, zegt de Belgische BMX-bondscoach Chris Jacobs. Ook bij het nationale trainingscentrum van Groot-Brittannië reageert een woordvoerder met verbazing: „Bij ons is een hek om de baan voldoende.”

De grote vraag is: wie is vergeten de ketting weg te halen voordat de training van Van Gorkom begon? Daarover wil de directeur van Papendal, als beheerder van het nationaal sportcentrum verantwoordelijk voor het toezicht en de veiligheid van de trainingsaccommodaties, geen uitspraken doen totdat een letselschadebedrijf klaar is met een onderzoek. Sportrechtadvocaat Michiel van Dijk verwacht een civiele procedure waarin Papendal aansprakelijk wordt gesteld. „Het letsel is ernstig en de oorzaak duidt op nalatigheid en onvoldoende toezicht.”

    • Dennis Meinema