Paulien Cornelisse en Micha Wertheim

Foto Merlijn Doomernik

Waargebeurde verhalen vertellen bij Paulien Cornelisse en Micha Wertheim

Verhalen Al bijna tien jaar organiseren cabaretiers Paulien Cornelisse en Micha Wertheim ‘Echt Gebeurd’, een maandelijkse vertelmiddag in comedycafé Toomler in Amsterdam. Iedereen kan daar zijn eigen verhaal vertellen. „Jij bent de baas en je wordt niet beoordeeld.”

Op sociale media deelt iedereen erop los, maar daar gaat het vooral over overwinningen. Waar zijn de verhalen over anti-helden, over nederlagen en wat niet is gelukt? Cabaretier Micha Wertheim: „Storytelling is een modewoord, hè? Iedere reclameman gebruikt het, maar dan gaat het altijd over succes, terwijl de meeste dingen juist niet lukken.”

Al bijna tien jaar organiseren cabaretiers Paulien Cornelisse en Micha Wertheim Echt Gebeurd, een maandelijkse vertelmiddag in comedycafé Toomler. Waargebeurde verhalen worden daar verteld door de hoofdpersonen zelf. Een selectie van die verhalen is vervolgens online te beluisteren. De cabaretiers lieten zich inspireren door The Moth, een Amerikaanse podcast waarvan ze beiden groot fan waren. Wertheim: „Hoe vaak denk je nou nog: ‘nu heb ik echt een krank-zin-nig verhaal gehoord!’? Vroeger sprak je in de trein nog wel eens met degene naast je, maar nu zit iedereen met zo’n koptelefoontje op. Ikzelf ook.”

Op maandag 15 januari wordt de 150ste podcast van Echt Gebeurd gevierd met een gala in De Kleine Komedie in Amsterdam. Eigenlijk is dat een benefiet, want de vertelmiddagen zijn verliesgevend, bekennen de cabaretiers. Het produceren van Echt Gebeurd is erg tijdrovend. Anders dan in Amerika bestaat in Nederland namelijk geen levendige vertelcultuur. Wertheim: „Amerikanen zullen nooit vragen: waarom zou ik dat vertellen? Het is daar heel normaal om te sharen.” Het is lastig om geschikte vertellers te vinden, omdat er veel van hen wordt gevraagd. „Een verhaal moet persoonlijk zijn. Het moet iets zijn waardoor de verteller anders naar de wereld of zichzelf is gaan kijken. Verder hebben we geen geld en is er publiek bij. Veel mensen denken: waarom zou ik?”

En waarom zouden ze? Op een feestje iets met vrienden delen is één ding, maar waarom zou je zo’n persoonlijk verhaal aan meer dan honderd toeschouwers willen vertellen?

Cornelisse: „Je wisselt iets uit met het publiek. Na een optreden heb je niet alleen iets echts verteld, maar er is ook iets echts gebeurd. Zelf snap ik altijd beter, waarom een verhaal al jarenlang in mijn hoofd zit, als ik het verteld heb. Er is een reden waarom je dingen niet vergeet en dat is vaak een persoonlijke reden. Dat klinkt misschien therapeutisch, maar zo werkt het wel.”

Wertheim: „Het kan een opluchting zijn. Door je verhaal op een goede manier te vertellen, maak je er een soort pakketje van. Dan ben je het kwijt. Zoals het ook fijn is, om iets in je dagboek te schrijven. Iedereen vindt het prettig om gehoord te worden, maar volgens mij is het waardevoller als dat op een zorgvuldige manier gebeurt, zoals bij ons. Op social media hoop je dat de hele tijd, maar krijg je het niet. Daarom blijf je maar scrollen.”

Cornelisse: „Ik zit zelf niet op social media en dat heeft een reden. Daar vinden mensen het fijn om direct op elkaar te reageren. Je vertelt iets en iemand anders vindt daar dan meteen iets van. Wij bieden een plek waar dat anders is.”

Waarom is het zo belangrijk dat de vertellers hun éígen verhaal vertellen?

Cornelisse: „Als je over iemand anders vertelt, wordt het al snel een vorm van journalistiek. Over wat je zelf hebt meegemaakt, kun je voller en mooier vertellen.”

Wertheim: „Omdat je weet dat het over iemand zelf gaat, is het extra bijzonder. Dat kan geen acteur nadoen. Dat willen we trouwens ook helemaal niet. Daarom staat de microfoon ook vast: we willen voorkomen dat mensen gaan spelen. Zodra het publiek merkt dat iemand een showtje weggeeft, ontstaat er afstand. Net als wanneer iemand indruk op je probeert te maken, terwijl jij denkt dat jullie een goed gesprek voeren. Dat is een heel naar moment.”

Paulien Cornelisse en Micha Wertheim

Foto Merlijn Doomernik

Toch worden de verhalen gerepeteerd. Jullie spreken iedere verteller persoonlijk en helpen het optreden voor te bereiden. Hoe doe je dat, zonder dat een verhaal ‘een showtje’ wordt?

Cornelisse: „Mensen komen vaak bij ons met een schelmenverhaal, waarin zij de held zijn. Maar meestal blijkt dat niet het belangrijkste. Daar praten we over. Vervolgens vraag ik hun om de eerste en laatste zin vast te leggen. In hun optreden moeten ze dan de rivier oversteken door op bepaalde stenen te springen. Hoe ze het precies formuleren, doet er niet toe. Liever niet zelfs, want dan krijg je van die ingestudeerde zinnen. Verder moeten ze precies weten, waarom ze het verhaal vertellen.”

Waarom is dat belangrijk?

Wertheim: „We willen absoluut geen therapiegroepje zijn. Dat iemand vertelt over iets verschrikkelijks en dat we dan allemaal gaan huilen. Je moet altijd vertellen vanuit een litteken; nooit vanuit een wond. Ik heb heel vaak moeten zeggen: volgens mij moet je dit niet vertellen. Het is heel aangrijpend, maar je zit er nog middenin. Het verhaal is nog niet af.”

„We willen mensen beschermen, want het publiek voelt het, als iets niet eerlijk wordt verteld. Dan krijg je een nare sfeer. Zelf heb ik dat als er bij een cabaretvoorstelling iets misgaat en de cabaretier daar niet mee om kan gaan, helemaal stilvalt. Dat verbreekt de magie. Dan denk ik: ‘o, dus het was allemaal ingestudeerd?’ Je wilt een gevoel van authenticiteit.”

Wat levert die oprechtheid de vertellers zelf op?

Cornelisse: „We zijn gewend geraakt om te denken in termen van journalistiek. Iedereen ziet voortdurend talkshows. Mensen krijgen een vraag en moeten daar, op de één of andere manier, op antwoorden. Bij Echt Gebeurd verwachten we wel dat je waarachtig bent, maar het is jouw verhaal. Jij bent de baas en je wordt niet beoordeeld. Er is geen Q&A.”

Wertheim: „We kondigen ook nooit iemand aan met ‘jullie kennen hem misschien van…’ of ‘ze heeft al een roman geschreven’. Je bent een naam, stapt op het podium en mag jezelf definiëren aan de hand van je verhaal. Dat heeft iets bevrijdends.”

Wanneer staan jullie echt te juichen in jullie zoektocht naar vertellers?

Wertheim: „We hoorden een keer dat iemand was ontvoerd in Suriname. Tijdens die ontvoering had ze haar man ontmoet. Je moet wel héél slecht vertellen, om dat verhaal te verpesten: dat is zo exceptioneel spectaculair. Maar het kan ook iemand zijn van wie anderen zeggen: ‘o, die kan zó leuk vertellen.’ Die mensen melden zichzelf meestal niet aan, maar vinden we via via.”

Cornelisse: „Het mooiste is natuurlijk als je de mix hebt van ‘huh, wow!’, maar ook: ‘en toen zag ik mezelf…’ – zalvend – ‘… hoe ik echt ben’.”

Het gala is uitverkocht, maar de eerstvolgende vertelmiddag is zondag 18 februari. Kaarten via echtgebeurd.net. Ook de podcast is daar te beluisteren.