Het stuk waarin alle woordjes precies op hun plek moeten staan

Toneel Bram van der Vlugt en Bart Klever spelen in de klassieker ‘Mooi weer vandaag’ over een vervagend bestaan. „Het is extreem moeilijk.”

Mooi Weer Vandaag, met hier Bram van der Vlugt en Bart Klever. Foto Ben van Duin

Zelden heeft het Bram van der Vlugt zo veel moeite gekost een rol uit zijn hoofd te leren. De man die hij speelt in het toneelstuk Mooi weer vandaag, leidt een vervagend bestaan. Zijn tekst is vaak beperkt tot woordjes als o jee en tja en betekenisloze tussenwerpsels als …maar dan nóg en zeg dat wel. Het klinkt alsof hij een gesprek voert, maar van enige coherentie is bij nader inzien nauwelijks sprake. Hij zoekt houvast in omgangsvormen die geen inhoud meer hebben.

„Het is extreem moeilijk”, beaamt Van der Vlugt na een repetitie in het gebouw van het Amsterdamse theaterbedrijf Hummelinck Stuurman dat dezer dagen een nieuwe versie van het stuk uitbrengt. „Elk woordje heeft een oorzaak en is gekoppeld aan een gedachte. Zo’n aanzet als nou, ik…, die verder niet wordt afgemaakt, betekent iets heel anders dan nou, ja…. Al die woordjes moeten heel precies op hun plaats staan. Je kunt je er niet doorheen bluffen. Improviseren is er niet bij.”

Mooi weer vandaag, in 1970 geschreven door de Engelse auteur David Storey, bestaat voornamelijk uit de conversatie tussen twee heren – later vergezeld door twee vrouwen – in een parkachtige omgeving. Pas gaandeweg blijkt dat ze hier niet vrijwillig zijn; de Engelse titel Home kan dan ook op twee manieren worden uitgelegd. Van der Vlugt betreurt het feit dat op de flyer en de site ronduit wordt verklapt dat hun onderdak een psychiatrische kliniek is: „Het is beter dat je als publiek niet meteen weet wat dit voor mensen zijn. Maar het is geen whodunnit, dus zo veel maakt het nu ook weer niet uit.” Malou Gorter, die een van de twee vrouwen speelt, vertelt van haar eigen ervaring: „Toen ik het voor het eerst zag, wist ik van tevoren niet wat de ware situatie was. Het moment waarop ik dat doorkreeg, vond ik heel ontroerend.”

Paul Steenbergen en Ko van Dijk in Mooi Weer Vandaag, 1971

Foto ANP/Kippa

In de Engelse oeruitvoering werden de twee mannen gespeeld door de toneelgiganten Ralph Richardson en John Gielgud, die nadien alle twee de titel sir kregen. Al een jaar later, in 1971, volgde de Nederlandse oerversie, met de vergelijkbare grootheden Paul Steenbergen en Ko van Dijk. „Een wonder van ragfijn toneelspelen”, noteerde de recensent van NRC Handelsblad destijds.

De voorstelling werd legendarisch, mede dankzij de tv-registratie die ruim twee jaar later voor de KRO werd gemaakt door regisseur Berend Boudewijn. „Mooi weer vandaag is voor Paul en mij een triomf geweest”, antwoordde Ko van Dijk toen hem werd gevraagd mee te werken aan een tv-opname, „en daarom ben ik bereid het met Paul te spelen als wij elk tienduizend gulden krijgen.” In zijn recent verschenen memoires vertelt Berend Boudewijn dat de omroep in dit geval graag bereid was de bestaande reglementen voor acteurshonoraria te negeren.

Joop Admiraal

Nog twee keer is het stuk sindsdien in Nederland gespeeld. Eerst, in 1988, met Julien Schoenaerts en Bernhard Droog in de hoofdrollen – in een productie die in de schaduw bleef staan van de eerste versie. En daarna, in 1993, met Joop Admiraal en Jacques Commandeur, om hun pensionering bij Toneelgroep Amsterdam luister bij te zetten. Ook voor de meespelende actrices (Kitty Courbois en Sigrid Koetse) was het hun pensioenvoorstelling. Volgens de NRC was het resultaat „zowel ontroerend als verrassend geestig”.

Bram van der Vlugt (83) heeft die voorstelling niet gezien – en die van 1971 evenmin, hoewel dat laatste wél had gekund. Al was het maar omdat de fameuze tv-registratie is vastgelegd in een aan Ko van Dijk gewijde dvd-box. Liever wilde Van der Vlugt niet zien wat zijn voorgangers ervan hebben gemaakt: „Wat ik van het stuk wél kende, was de roem. Het was een klassieker geworden.” Twee jaar geleden raakte hij erover in gesprek met regisseur Bruun Kuijt, die hem toen regisseerde in Op bezoek bij meneer Green. Kuijt kende het stuk niet. „De voorstelling van Toneelgroep Amsterdam dateerde toen alweer van twintig jaar geleden”, aldus Van der Vlugt. „Je hoefde dus niet bang te zijn dat iedereen het allang kent. Dus ik zei: zullen wij dat eens gaan doen?”

Bart Klever is zijn tegenspeler, terwijl de vrouwenrollen ditmaal worden gespeeld door Nettie Blanken en Malou Gorter. Wonderbaarlijk genoeg kon de originele vertaling van de dichter Bert Voeten ook nu weer dienst doen. Van der Vlugt prijst diens werk: „Zó muzikaal, zó poëtisch, zó ritmisch – alles is goed.”

De enige ingreep in de tekst geldt enkele verwijzingen naar de oorlog, die door de vertaler naar het Nederlandse Indië-verleden waren overgeplaatst. Te lang geleden, inmiddels. „En het droeg ook niets bij”, zegt Kuijt. „Het stuk gáát helemaal niet over oorlog, het gaat over twee mannen die hun eigen levensgeschiedenis bij elkaar verzinnen.”

Ook hij, de regisseur, heeft opzettelijk niet gekeken naar de eerste Nederlandse uitvoering: „Je werkt met de uniciteit van een groep acteurs. Dat maakt iedere nieuwe voorstelling tot een eigen interpretatie. Je kunt nooit meer achterhalen hoe andere acteurs in een vroegere uitvoering tot hún interpretatie zijn gekomen. Ik ga dus niet in discussie met eerdere voorstellingen. In plaats daarvan probeer ik met deze acteurs te achterhalen wat de schrijver kan hebben bedoeld – dáár gaan onze discussies over. Maar zodra de première achter de rug is, wil ik graag die oude opname zien. Ik ben heel erg benieuwd hoe zij het hebben gedaan.”

Mooi weer vandaag: tournee t/m 30/5. Inl. toptheater.nl