Opinie

    • Jutta Chorus

Gij zult niet vernielen

Mensen die opscheppen over dingen die je domweg hóórt te doen – de Amerikaanse komiek Chris Rock maakte twintig jaar geleden al gehakt van ze. Als iemand zei: „Ik zorg goed voor mijn kinderen.” „You want a cookie?

Aan dat koekje moest ik denken toen ik hoorde dat Wijk bij Duurstede de plaatselijke jongeren beloont omdat zij rond Oud en Nieuw minder brandjes hebben gesticht, minder bushokjes, minder hondenpoepbakken en verkeersborden hebben gesloopt dan vorig jaar. „You want a cookie?

Natuurlijk vindt wethouder buitenruimte Hans Marchal ook dat jongeren dingen niet hóren te vernielen. Maar hij zocht een oplossing voor de elk jaar oplopende schadepost ‘oudejaarsnacht’ (13.000 euro in 2017). En, zei hij op Radio 1, „daar moet je iets anders tegenover zetten dan ‘gij zult dit, gij zult dat’. Dat werkt niet.” (Aan dat ‘gij zult’ kon je horen dat hij van de Protestant Christelijke Groepering is.) Als hij zijn eigen kinderen beter hun best wil laten doen op school, stelt hij ze ook een beloning in het vooruitzicht. „Positief prikkelen om gewenst gedrag te krijgen.”

Marchal had een bonus-systeem bedacht, waarbij de jongeren alles mochten houden wat ze minder zouden slopen dan 10.000 euro. Het leverde hun 8.440 euro op. En de gemeente was dit jaar al met al 2.000 goedkoper uit.

Is hier nou misdaad indirect beloond? Of is het verstandiger dan dat?

Worden mensen zo geprikkeld om zich goed te gedragen? Burgemeester Van der Laan van Amsterdam paste bonus-malusregelingen regelmatig toe. Horeca-ondernemers die zich keurig aan de verordeningen hielden, werden bijvoorbeeld beloond met langere openingstijden. Mensen die helpen de publieke zaak te dienen, mag je best belonen vond hij. En wie zegt dat straffen een duurzamer effect heeft dan belonen?

Het is maar hoe je naar burgers kijkt. Zie je ze als uitgekookte types, louter uit op eigen voordeel of zijn ze geneigd tot goed samenleven? (Laat ik net deze week mijn kapotte fiets naar de fietsenmaker moeten brengen. Zonder mijn paspoort te tonen kreeg ik zolang een leenfiets mee. Hoezo wantrouwen?)

Je kunt zeggen dat wethouder Marchal inspeelt op de calculerende jonge burger. Ik zie vooral een wethouder die naar baldadige straatjongens keek en hun eigen verantwoordelijkheid voor hun gedrag gaf.

Jongerenwerker Eno Middelham uit Wijk bij Duurstede spreekt al weken met jongeren over vuurwerkoverlast. „Ze dachten na over het vernielen. Waarom ze dat deden en of het nodig was.”

Misschien trappen ze de volgende jaarwisseling weer lol voor 13.000 euro, maar ze weten voortaan wel wanneer ze serieus worden genomen door de overheid.

Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.
    • Jutta Chorus