Diepverdeelde FNV verliest bestuurder

Vakbond Het kabinet wil afspraken maken met de vakbonden over de arbeidsmarkt. Maar de FNV is verzwakt en vooral met zichzelf bezig.

Mariëtte Patijn kondigde dinsdag aan te vertrekken als vicevoorzitter bij vakbond FNV omdat ze ‘eensgezindheid’ mist. Foto Remko de Waal/ANP

Het zal er komende zaterdag eensgezind en strijdvaardig uitzien: een overvol Tivoli-Vredenburg in Utrecht waar FNV-leden, zo’n tweeduizend, meer zekerheid en vaste banen eisen. De bijeenkomst heet het ‘Offensief’ en de bedoeling is dat het kabinet-Rutte III inziet: zo’n vastberaden massa kunnen we niet negeren.

Maar ís de FNV eensgezind? En strijdlustig?

Vicevoorzitter Mariëtte Patijn, die de bijeenkomst zelf mee organiseerde, gelooft er niet meer in. Op dinsdag liet ze weten dat ze vertrekt, precies omdat ze eensgezindheid en daadkracht mist bij de vakbond. Ze ziet „passiviteit”, schrijft ze in een niet-openbaar gemaakte, maar wel door NRC bemachtigde brief aan het FNV-ledenparlement, het hoogste beslissende orgaan van de vakbond. En ze wil niet meer „verantwoordelijk” zijn voor de gevolgen daarvan. Ze was vooral „binnen in plaats van buiten aan het strijden”.

FNV-voorzitter Han Busker reageerde met een persbericht: de andere bestuursleden „herkennen zich niet” in het verhaal van Patijn. Zijn woordvoerder laat weten dat Busker er verder niets over wil zeggen.

Uit de brief aan het FNV-ledenparlement en uit gesprekken met betrokkenen blijkt dat Patijn een diepverdeelde en moeizaam functionerende vakbond achterlaat. Drie jaar geleden werden verschillende FNV-bonden, zoals Abvakabo en Bondgenoten, samen één grote vakbond. Het moest afgelopen zijn met de eindeloze discussies tussen die zelfstandige en vaak eigenzinnige bonden.

Maar die eindeloze discussies zijn er nog steeds. Er is wel één FNV-bestuur dat besluiten voorlegt aan één FNV-ledenparlement. Maar de verschillende sectoren – zoals metaal, vervoer, zorg en welzijn – zijn er gewoon ook nog. Met leidinggevenden die zich nog steeds ‘eigen baas’ voelen over ‘hun eigen mensen’ en niet zomaar zin hebben om uit te voeren wat het bestuur heeft bedacht.

Bemoeienis van bovenaf

Zo was er het afgelopen jaar veel overleg over de nieuwe strategie: de FNV wil niet alleen traditioneel actievoeren tegen werkgevers en het kabinet, maar ook laten zien wat de oorzaken zijn van problemen – zoals de onzekere arbeidsmarkt en de druk op het pensioenstelsel – en wat de oplossing zou moeten zijn.

Je kunt bijvoorbeeld een staking organiseren voor buschauffeurs, zoals vorige week, omdat de werkdruk te hoog is en de lonen te laag zijn. Het FNV-bestuur wil óók, met Patijn voorop, aandacht voor de manier waarop de overheid het openbaar vervoer aanbesteedt. Als vervoerders het te goedkoop moeten doen, worden de arbeidsvoorwaarden vanzelf slechter.

Het is niet zo dat FNV’ers in de bedrijfssectoren het daarmee oneens zijn – maar de bemoeienis van bovenaf, daar moeten ze niks van hebben. Voor Patijn voelde dat als tegenwerking.

Neem de bijeenkomst van komende zaterdag. Niek Stam, bestuurder van FNV Havens, zegt nu dat hij niet komt. En zijn kaderleden ook niet. „We willen ons steentje bijdragen, maar op onze eigen manier en in ons eigen tempo. Je gaat niet dingen van bovenaf opleggen. Het moet van onderaf komen.”

Dat is, blijkt uit de brief van Patijn aan het ledenparlement, wat het bestuur vaak te horen krijgt. Zij schrijft dat de FNV-leden zelf helemaal niet op zo’n mededeling „zitten te wachten”. „Zij weten als geen ander dat we de strijd niet alleen in hun bedrijf of sector moeten voeren. Zij zien het gezamenlijk belang om dat met collega’s van andere sectoren te doen.”

Stevige bestuurder

De FNV raakte eerder al jonge, strategisch denkende bestuurders kwijt als Ron Meyer, die voorzitter werd van de SP, Gijs van Dijk die PvdA-Tweede Kamerlid werd en Lilian Marijnissen, nu politiek leider van de SP. Nu moet de FNV het ook nog doen zonder de ervaring van Patijn.

Het dagelijks bestuur had die hard nodig. Voorzitter Han Busker zit er nog maar kort – dat geldt ook voor de meeste anderen. Busker zelf wordt binnen de vakbond, maar ook door werkgevers, gezien als een vriendelijk mens, niet als iemand die besluiten doordrukt als dat nodig is.

Patijn werd in het polderoverleg tussen werknemers en werkgevers juist wel gezien als een stevige vakbondsbestuurder. „Een sterke persoonlijkheid”, noemt CNV-voorzitter Maurice Limmen haar. „Een vrouw uit één stuk.”

Lees ook de reconstructie over het mislukken van het polderoverleg, vorig jaar zomer: Hoe de polder zonder woede toch mislukte

Voor de positie van de vakbonden betekent het vertrek van Patijn een verzwakking. Het polderoverleg liep afgelopen zomer vast – werknemers en werkgevers werden het niet eens over de arbeidsmarkt en de pensioenen. Het kabinet-Rutte III probeert nu om tot een compromis te komen en haalt de sociale partners een voor een aan tafel. Maar wat doe je dan als FNV? Een oplossing accepteren die ook voor werkgevers gunstig is? Of actievoeren samen met de SP, GroenLinks en PvdA?

De keuze op zich is al moeilijk. Laat staan voor een verdeelde vakbond.

    • Christiaan Pelgrim
    • Petra de Koning