De gangen van de politiemol zijn nog steeds ondoorgrondelijk

Criminaliteit Ook na 2,5 jaar onderzoek naar politiemol Mark M. is niet helder welke criminelen geheime politie-informatie van hem kochten en wat dat heeft opgeleverd. Maandag komen de zwijgende verdachten voor de rechtbank.

Illustratie Pepijn Barnard

Het geldt als een van de grootste corruptiezaken uit de geschiedenis van de Nederlandse politie. De hoofdverdachte, voormalig rechercheur Mark M. (31) uit Weert, werd in oktober 2015 – een maand na zijn aanhouding – door de toenmalige korpschef van de Nationale Politie Gerard Bouman aangeduid als „de rotste appel sinds tijden”. De politieagent werd ervan verdacht uit meer dan honderd strafrechtelijke onderzoeken geheime informatie te hebben gestolen en inlichtingen te hebben verkocht aan de onderwereld.

„Een zeer ernstige zaak”, noemde toenmalig minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) de affaire in een brief aan de Tweede Kamer. De aanhouding van een jarenlang lekkende collega sloeg bij de nationale politie in als een bom.

Na 2,5 jaar onderzoek – codenaam Zijdehaai – kan aan de hand van het einddossier in deze strafzaak de balans worden opgemaakt. Slotsom is dat Openbaar Ministerie (OM) en rijksrecherche er nauwelijks in zijn geslaagd antwoord te krijgen op de belangrijkste vragen in dit corruptieschandaal: welke gangsters hebben allemaal geprofiteerd van het lekken, en hoeveel crimineel geld heeft politiemol Mark M. nu eigenlijk met zijn illegale handel verdiend? Telefonisch afluisteren, minutieus financieel onderzoek in Nederland, Oekraïne en België, verdachten en getuigen horen en zelfs twee undercoveragenten inzetten heeft niet bijzonder veel duidelijkheid gebracht.

Wilde je informatie van de politieman dan moest je een abonnement afsluiten bij hem. Dat kostte je dan 5.000 euro

Tip die het Team Criminele Inlichtingen in 2015 ontvangt

Alle vermoedelijke criminele afnemers, voor zover de recherche ze al heeft kunnen vinden, zwijgen tegenover de rijksrecherche als het graf. M. is 31 maal verhoord en weigert steevast vragen van de rijksrecherche te beantwoorden over zijn financiën. In het strafproces tegen M. en vier medeverdachten, waarvan aanstaande maandag de inhoudelijke behandeling begint bij de rechtbank in Den Bosch, zal de mist naar verwachting niet verdwijnen. De verdachte, die als politieagent in 2010 de cursus ‘heimelijk waarnemen voor de tactische rechercheur’ volgde, lijkt zijn sporen vakkundig te hebben gewist.

De jongste belastende bevinding tegen Mark M. is dat hij in de vier jaar voor zijn aanhouding 77.283,84 euro meer heeft uitgegeven dan waarover hij „op basis van legale ontvangsten heeft kunnen beschikken”. De gedetailleerde rekensom met een opgave van inkomsten en uitgaven staat in het proces-verbaal dat de rijksrecherche zes weken geleden heeft opgesteld, na langdurig strafrechtelijk financieel onderzoek. NRC beschikt erover.

Volgens de rijksrecherche is bij de politiemol sprake van „één of meer onbekende inkomstenbronnen wat als wederrechtelijk verkregen voordeel aangemerkt kan worden”. Het berekende bedrag aan criminele winst is maar een fractie van wat de verdachte met het stiekem verkopen van strafrechtelijke informatie volgens de politie moet hebben verdiend. De 77.000 euro is „het minimale voordeel” dat M. heeft genoten, zegt de recherche.

Geen bezwaar

De ontmaskering van politiemol Mark M., die 29 september 2015 om 21.18 uur in de woning van zijn ouders in Weert werd opgepakt, begint in mei 2015. Dan ontdekt de Brabantse recherche in een onderzoek naar de van fraude verdachte autohandelaar L. uit Oirschot per toeval dat deze man op zijn computer een enorme hoeveelheid geheime politie-informatie heeft staan uit lopende onderzoeken. De namen van de mapjes trekken aandacht omdat ze identiek zijn aan de codenamen die de politie gebruikt. Uit forensisch onderzoek – elke computergebruiker laat digitale ‘vingerafdrukken’ achter – blijkt dat de autohandelaar de informatie via M. moet hebben gekregen.

Mark M. – die na een journalistieke opleiding in 2009 overstapte naar de Dienst Nationale Recherche – heeft er alles aan gedaan zijn spionagewerk af te schermen. Kopiëren van politie-info deed hij meestal in een discreet studiehok op de politieacademie.

Hij kon jarenlang ten onrechte over zeer vertrouwelijke informatie beschikken doordat zijn leidinggevenden hadden vergeten de autorisatiecodes in te trekken voor de toegang tot informatie uit strafrechtelijke onderzoeken. Dat veiligheidsdienst AIVD al in oktober 2011 had laten weten geen ‘verklaring van geen bezwaar’ voor de rechercheur te willen geven, omdat „over de betrokkene nadelige gegevens bekend zijn geworden”, was zonder gevolgen gebleven. De politie zat te springen om rechercheurs en dus mochten zogeheten zij-instromers zonder deugdelijke screening aan de slag.

Als politieman heeft Mark M. 28.521 zoekopdrachten (‘bevragingen’) ingevoerd in het politiesysteem Blue View. Uit het criminele circuit krijgt het Team Criminele Inlichtingen van de politie Zeeland-West-Brabant in oktober 2015 een als ‘betrouwbaar’ aangemerkte tip over een ‘platte’ agent: „Meerdere criminelen waaronder Jules uit Raamsdonksveer hebben gebruik gemaakt van de corrupte politieman uit Weert. Zij hebben allen informatie van hem gekocht. Wilde je informatie van de politieman dan moest je een abonnement afsluiten bij hem. Dat kostte je dan 5.000 euro. Daarna kostte het 1.000 euro per maand. De politieman moet over veel geld beschikken.”

Uit digitaal onderzoek is gebleken dat Mark M. regelmatig informatie opvroeg over 48 verdachten, allemaal ‘vooraanstaande’ zware jongens uit Brabant en Limburg. Dat betekent volgens de politie dat hij 48 maal 5.000 euro ‘abonnementsgeld’ plus, aan ‘updates’, 524 maal 1.000 euro heeft verdiend. Totale opbrengst: 764.000 euro.

Van dat bedrag is maar een deel teruggevonden. Samen met M. werd in 2015 een handlanger opgepakt. In een geheime bergruimte onder de trap in diens woning in Veldhoven werden politiedossiers en 235.330 euro gevonden. Het contante geld werd bijeengehouden door oranje elastiekjes. Dezelfde elastiekjes vond de politie bij M. thuis, en ze zaten ook om de 4.000 euro die werd gevonden in de woning van M.’s ouders. Een jaar geleden werd in de woning van een verdachte makelaar in Den Bosch ook 187.000 euro gevonden en door M. gestolen politie-informatie.

Een soort hobby

Op de laatste pro-formazitting in zijn strafzaak, in mei 2017, heeft Mark M. gezegd dat het verzamelen van vertrouwelijke politie-informatie – die hij op usb-sticks de politiebureaus uitsmokkelde – vooral gezien moet worden als „een soort hobby”. Een andere nevenactiviteit van de politieagent, die in een Porsche Cayenne reed, is de handel in hennep, vertelden vrienden van hem de rijksrecherche. Die dienst is niet in staat geweest de veronderstelde corrupte contactpersoon ‘Jules uit Raamsdonksveer’ – volgens politiebronnen drugshandelaar Giuliano A. – te verhoren. Hij kan in Nederland niet meer worden achterhaald.

Mark M. is op 27 maart 2017 achter gesloten deuren uitgebreid gehoord bij rechter-commissaris P.J. Appelhof. Hij heeft verteld over zijn activiteiten in Oekraïne, waar hij als rechercheur iedere maand een week naartoe ging. Hij handelde er in textiel en wilde een handel in beveiligde telefoons opzetten. M. was daar ook druk met vrouwen. Hij introduceerde zijn vriend Erik, die hem nu van hennephandel beschuldigt, in het nachtleven van Kiev. „Ik heb hem gezegd dat daar de dames knap zijn en vallen voor welgestelde westerlingen”, zegt Mark M. tegenover de rechter-commissaris.

Lees meer over M.: Hoe een mol bij de politie zijn gang ging

Beschuldigingen dat hij in drugshandel zit, verwerpt Mark. „Er wordt gesproken over hennep en over pakken geld in relatie tot mij, maar het is allemaal verzonnen.”

Erik zou hem beschuldigen omdat ze ruzie over vrouwen kregen. Vragen over hoe vaak hij als politieman het zoeksysteem Blue View gebruikte, blijven onbeantwoord. „Ik geef daar geen antwoord op en ik merk daarbij op dat mijn geheugen niet zo goed is op dit punt.”

Kritiek

Binnen de politie valt veel kritiek te horen over hoe het onderzoek naar vermoedens van grootschalige corruptie in eigen kring is uitgevoerd. Volgens rechercheurs van de nationale politie heeft het er alle schijn van dat de rijksrecherche te vroeg heeft ingegrepen. De aanhouding van M. en medeverdachten gebeurde binnen drie maanden nadat de eerste vermoedens over een groot lek waren gerezen. Langer observeren van verdachten zou volgens de critici meer voor de hand hebben gelegen. Een ervaren rechercheur: „Ze hebben Mark M. te snel opgepakt omdat ze ervan overtuigd waren dat hij, eenmaal geconfronteerd met al het bewijsmateriaal, als first offender snel een bekentenis zou afleggen.”

Ter verdediging van het opsporingsbeleid van politie en justitie in de zaak geldt dat het niet zonder risico was Mark M. nog langer de kans te geven vertrouwelijke politie-informatie onder criminelen te verspreiden. Mensenlevens zouden in gevaar hebben kunnen komen door uitlekken van namen van getuigen of undercoveragenten. Bovendien bestond het risico dat M. voorgoed in Oekraïne zou onderduiken.

De rechtbank in Den Bosch besloot vorig jaar mei de verdachte uit Weert zijn strafproces in volledige vrijheid te laten afwachten, omdat inhoudelijke behandeling door de overbelaste rechtbank nog acht maanden op zich zou laten wachten. De verdachte kreeg ook zijn paspoort terug. Sindsdien zit hij in Oekraïne.

Volgens een woordvoerster van het OM in Den Bosch heeft de rijksrecherche in november nog contact gezocht met M.’s advocaat Jan-Hein Kuijpers. De rijksrecherche liet de raadsman weten dat het de bedoeling was Mark M. „nogmaals te horen op zowel tactische als financiële onderdelen, zodat hij daar ook zijn kant van het verhaal over kan vertellen”, aldus het OM. De advocaat en de verdachte hebben in het geheel niets van zich laten horen. Kuijpers zegt dat zijn cliënt „geen enkele behoefte had” aan nog een verhoor bij de rechter-commissaris. De hoofdverdachte zal maandag wel praten als hij tegenover de rechtbank staat, belooft Kuijpers.

Mark M. is in Oekraïne opnieuw zakelijk actief geworden. Hij staat daar als medewerker op een website van een beveiligingsfirma. M. handelt in PGP-telefoons. Dat zijn toestellen die gebruik maken van encryptie waardoor de politie ze heel moeilijk kan afluisteren. Volgens Olena Vlasenko, eerste secretaris van de ambassade van Oekraïne in Den Haag, is de verkoop van dergelijke telefoons „niet verboden volgens Oekraïense wetgeving”.

    • Marcel Haenen