Opinie

Aardgasvrij moet het goedkoopste alternatief zijn

De overgang van aardgas naar duurzame huizenverwaming wordt complex. Gebruik de argumenten van toen in de campagne van nu, adviseert Olof van der Gaag.

In 1965 werd de 'aardgaskrant' verspreid in Haarlem om Haarlemmers informatie te geven over aardgas. Bron: Noord-Hollands Archief

„Uw huis wordt aangesloten op het aardgasnet? Gefeliciteerd! U bent een bevoorrecht mens, want u gaat nu beschikken over een reeks verrassende mogelijkheden die uw leven kunnen veraangenamen.” Aardgas is schoon, makkelijk, altijd beschikbaar én: goedkoop.

Het stond zo mooi in de krantenadvertenties in 1964. Inmiddels is de schaduwzijde van deze beloftevolle nieuwe tijd helaas ook zichtbaar: het verbranden van aardgas levert een belangrijke bijdrage aan de klimaatverandering en de aardgaswinning veroorzaakt wekelijks een aardbeving in Groningen. De zware beving van 8 januari was een droevig dieptepunt. Het was voor minister Wiebes (Economische Zaken) aanleiding om opnieuw te zeggen dat de gaswinning zo snel mogelijk omlaag moet.

Voor Groningers klinkt het afscheid van aardgas inmiddels als muziek in de oren. De meeste Nederlanders zijn ook voor aardgasvrije huizen. De overgang naar duurzame energie krijgt steun van vier op de vijf inwoners, vond Motivaction, maar de urgentie voor mensen is laag en de praktische kant is moeilijk te overzien: slechts één op de vijf denkt dat de energietransitie de eigen buurt raakt en mensen schatten de huidige hoeveelheid zonne-energie een factor veertig te hoog in.

Lees ook: Kabinet: Nederland in 2050 vrij van aardgas.

De brede steun voor de energietransitie blijft belangrijk, net als het ‘waarom’. Maar het is nog belangrijker om nu aandacht te besteden aan het ‘hoe’. Hoe ziet die schone energievoorziening er uit? Geen CO2, oké – geen aardgas, ook goed – maar wat krijg je er voor terug? En wat gaan we daarvoor doen?

Die werkelijkheid is weerbarstig. De regering wil dat alle wijken aardgasvrij zijn in 2050. Daarvoor moeten dagelijks gemiddeld 1.000 woningen van het aardgas af. Nu komen er wekelijks nog 1.000 woningen met aardgas bíj. Het blijft dus dweilen met een heel klein doekje en de kraan flink open.

Tekst gaat verder onder de affiches

Hoog tijd om die kraan dicht te draaien: geen nieuwe woningen meer op aardgas. En neem nu echt concrete maatregelen voor de bestaande huizen. Met woningisolatie en bijvoorbeeld warmtenetten, warmtepompen, zonneboilers en duurzame biomassa (zoals groen gas) kan de verwarming prima zonder aardgas. De precieze mix per wijk verschilt. Omdat dit miljoenen mensen direct raakt, is deze ‘warmtetransitie’ sociaal het meest complexe onderdeel van de energietransitie. Hoe langer je dit uitstelt, hoe lastiger het wordt.

„Overigens is het nog helemaal de vraag of aardgas wel zal inslaan bij het publiek – niet iedereen is enthousiast”, schreef een Zeeuwse krant in 1964. De reclamecampagne voor aardgas was er dus niet voor niets: verandering is nooit makkelijk. De vier verkoopargumenten van toen gelden nog steeds, maar de competitie met de bestaande warmtevoorziening is veel moeilijker.

  1. Schoon

    Duurzame warmte is veel schoner voor de wereld dan aardgas, maar de vervuiling van aardgas is thuis nauwelijks merkbaar. Op vakantie hoef je je niet meer verschrikt af te vragen of het gas wel uitstaat – en met spelende kinderen of dementerende (groot)ouders hoef je niet meer in te zitten over hun omgang met het gasfornuis; dat zijn ook voordelen van schone warmte.

  2. Makkelijk

    Aardgas is zo makkelijk dat het niet snel nog makkelijker wordt. Mensen die hun eigen energie opwekken, kunnen wel genieten van hun onafhankelijkheid. En een goed geïsoleerd huis is naast comfortabel ook erg makkelijk: als de klus is geklaard, kun je er tientallen jaren mee vooruit en hoeft de verwarming minder aan.

  3. Altijd beschikbaar

    We hoeven zonder aardgas niet bezorgd te zijn dat ‘Poetin’ ons een koude winter bezorgt door de gastoevoer te staken. Zon- en windenergie zijn wel weersafhankelijk. Om de winter goed door te komen, zijn opslagtechnieken, biomassa en bijvoorbeeld geothermie (aardwarmte) dus nodig.

  4. Goedkoop

    Helaas is het uitzwaaien van aardgas voorlopig niet goedkoper. Er zijn volop maatregelen die zich snel terugverdienen, zoals het isoleren van de muren en de vloer of het installeren van een hybride warmtepomp. Maar een volledig aardgasvrije woning is voorlopig duurder. Dat komt vooral doordat de alternatieven nog kleinschalig zijn en aardgas te goedkoop is.

Wat is de conclusie als we net zo’n mooie campagne ‘aardgasvrij’ willen als de ‘aardgas, gefeliciteerd!’ campagne uit 1964? Met hard werken is ‘schoon’, ‘makkelijk’ en ‘altijd beschikbaar’ voor bewoners wel haalbaar. Maar het lukt nooit als mensen tegen hun portemonnee in moeten handelen en als niemand overtuigend duidelijk maakt hoe dit er praktisch uit zal zien.

Hoe complex de verandering ook is, het begin is eigenlijk vrij simpel: maak de aardgasvrije keuze ook de voordeligste keuze. Verhoog de belasting op aardgas niet één keer met 3 cent per kuub, zoals al in het regeerakkoord staat, maar doe dit enkele jaren achter elkaar – en geef het geld terug via de inkomstenbelasting.

Alle gemeenten moeten zo snel mogelijk een ‘menukaart’ aardgasvrij maken, samen met hun bewoners, onafhankelijke experts, netbeheerders en marktpartijen. Voor elke wijk kan zo de beste aanpak met het meeste draagvlak worden gekozen.

Deze twee maatregelen geven alle alternatieven voor aardgas een enorme impuls, waardoor de kosten zullen dalen en de kwaliteit omhoog kan, net zoals bij zonnepanelen en windmolens is gebeurd. Zo starten we met een warmtevoorziening waar we weer minstens een halve eeuw trots op kunnen zijn.

Lees ook de reportage van Groningse aardbeving maandag: ‘De honden gingen voor de deur staan en ook ik dacht: weg!’.