Kritiek op Trump is ineens taboe

Republikeinen

Prominente Republikeinen die president Trump scherp veroordeelden, houden zich nu stil. Ze zijn tot hem veroordeeld, beseffen ze.

De Amerikaanse president Donald Trump zaterdag met Republikeinse Congresleden en leden van zijn staf in Camp David in Thurmont, Maryland. Foto Saul Loeb/AFP

De verschijning van het boek Fire and Fury afgelopen vrijdag, over het presidentschap van Donald Trump, heeft een merkwaardig bijeffect. Alle Republikeinse oppositie is weg. Niemand durft Trump nog tegen te spreken. En zo heeft Trump meer profijt dan last van dit zeer belastende boek.

De meeste Republikeinen in Washington accepteerden Donald Trump lange tijd als een noodzakelijk kwaad. Liefde was er nooit. Sommige Congresleden vroegen zich openlijk af of Trump geestelijk wel in staat was om het vak van president uit te oefenen.

Maar waar zijn ze nu? Senator Bob Corker, die onlangs zei dat Trumps temperament tot een Derde Wereldoorlog kon leiden, vloog maandag demonstratief met Trump mee in de Air Force One. Dit weekend liet Trump alle Republikeinse leiders naar zijn buitenverblijf in Camp David komen, voor een gezamenlijke persconferentie. Ze kwamen superlatieven tekort. Mitch McConnell, de leider van de Republikeinen in de Senaat, noemde het afgelopen jaar „het meest succesvolle sinds de jaren dat ik in Washington zit”. Paul Ryan, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, had het over „historische successen” van Trump. Zondag herhaalde Trumps adviseur Stephen Miller op CNN wat de president al over zichzelf had gezegd: „Hij is een politiek genie.”

Dit is de paradox van Fire and Fury. Het boek bevestigt veel onthullingen die de afgelopen maanden al eerder over Trumps Witte Huis zijn verschenen. Trump is volgens het boek ongeschikt voor zijn vak en zijn staf is een puinhoop. Hij let niet op bij briefings, leest geen dossiers en besteedt zijn tijd vooral achter de televisie of aan de telefoon met vrienden. Zelfs vrienden als Rupert Murdoch („Wat een fucking idioot”) en Steve Bannon („Hij is de weg kwijt”) laten hem in het boek vallen.

Persoonlijkheidscultus

Dit is geen revolutionair inzicht. Het taboe om de geestesgesteldheid van de president te bespreken is de laatste maanden verdwenen. Een groep van 27 psychiaters publiceerde onlangs een boek, waarin ze waarschuwen voor Trumps „waanzinnige niveau van zelfoverschatting, impulsiviteit en dwangmatigheden, zijn geestelijke beperking, gecombineerd met een autoritaire persoonlijkheidscultus en minachting voor de rechtsstaat”.

Een van de auteurs, Bandy Lee, lichtte onlangs Congresleden (twaalf Democraten en één Republikein) in over deze conclusie. Enkele analisten fantaseren over het gebruiken van het 25ste Amendement van de Grondwet. Dat regelt dat een president afgezet kan worden als hij lichamelijk of geestelijk niet in staat is zijn werk te doen. De kans dat het Congres Trump uit het Witte Huis verwijdert, is overigens nihil. Daarvoor is een Republikeinse opstand in kabinet en Congres nodig.

Luister hier The Presidential Podcast over Fire and Fury

Maar in de Republikeinse Partij zelf is het taboe verklaard om nog langer kritiek op Trump te leveren. De middenkoers die zij voeren, Trump negeren en een eigen conservatieve agenda nastreven, bestaat niet meer. Zelfs senator Lindsey Graham, een havik in het Rusland-dossier die Trump ooit „geschift” noemde, is na vrijdag opeens mild. In een tv-interview zei hij: „Hij heeft me geslagen als een hond. Ik heb ieder bijvoeglijk naamwoord gebruikt dat er op de planeet te vinden is. Ik heb verloren. Hij heeft gewonnen.”

Er is volgens Graham dus geen andere keuze meer voor de Republikeinen. Ze zijn veroordeeld tot Trump, en moeten hem nu steunen. Trump, zei Graham, gaat niet weg, dus hebben conservatieven hem nodig. Graham hoopt op een einde aan de Iran-deal en een harde koers tegen Rusland en Noord-Korea. Andere conservatieven kregen aan het einde van vorig jaar al een nieuwe Belastingwet. De kans dat er een Republikein zal opstaan om Trump uit te dagen voor de verkiezingen van 2020, is op dit moment dan ook niet groot.

Te laat voor Bannon

Steve Bannon is een waarschuwing voor Republikeinen. Tot voor kort had hij een onaantastbare status, zelfs nadat hij uit het Witte Huis vertrokken was. Hij steunde populistisch-rechtse kandidaten, omdat hij de partijelite wilde vernietigen. Trump steunde hem daarin. Maar na Bannons openlijke rebellie is hij geëxcommuniceerd. Voor Trump bestaat hij niet meer, en, zei de president, Bannon speelde al nooit een rol van betekenis in zijn presidentschap. Bannon probeerde nog te redden wat er te redden viel. Hij kwam met een verklaring waarin hij Trump probeerde te vleien. Maar het was al te laat.

De Republikeinen zitten gevangen. Trump is nauwelijks een garantie voor succes bij de tussentijdse verkiezingen: zijn populariteit is lager dan 40 procent. Tegelijkertijd is er nu geen ruimte om dissidente geluiden te laten horen. Ze trekken de komende maanden met Trump op, of gaan alleen ten onder.

    • Guus Valk